ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ١٧٨ - ٧ - انگيزههاى عقلانى، غير انگيزه احساس است

خطر متزلزلم مى‌سازد، براى اينكه دلم را محكم كنم به دلم مى‌گويم: ثبات و استوارى به خرج بده، براى اينكه اگر كشته شوى مردم تو را به ثبات قدم و فرار نكردنت مى‌ستايند و اگر دشمن را بكشى راحت مى‌شوى و به آرزويت مى‌رسى، پس ثبات قدم در هر حال براى تو بهتر است.

و از منطق تعقل كلام خداى تعالى را نمونه مى‌آوريم كه مى‌فرمايد:(قُلْ لَنْ يُصِيبَنا إِلَّا ما كَتَبَ اللَّهُ لَنا هُوَ مَوْلانا وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ وَ نَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ أَنْ يُصِيبَكُمُ اللَّهُ بِعَذابٍ مِنْ عِنْدِهِ أَوْ بِأَيْدِينا، فَتَرَبَّصُوا إِنَّا مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ)[١]، كه در اين آيه مؤمنين مى‌گويند ولايت بر ما و نصرت يافتن ما از آن خدا و بدست او است، ما جز ثوابى را كه خدا در برابر اسلام آوردن و التزام دينى، بما وعده داده، چيزى نمى‌خواهيم، (حال چه با كشته شدنمان و چه با پيروزيمان بدست آيد).

و نمونه ديگر آيه زير است:(لا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لا نَصَبٌ وَ لا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لا يَطَؤُنَ مَوْطِئاً يَغِيظُ الْكُفَّارَ وَ لا يَنالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ، وَ لا يُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً وَ لا يَقْطَعُونَ وادِياً إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ)[٢].

مى‌گويند حال كه منطق ما اين است اگر ما را بكشيد و يا خسارتى. به ما برسد پاداشى عظيم خواهيم داشت، و عاقبت خير نزد پروردگار ما است، و اگر ما شما را بكشيم، و يا به نحوى بر شما دست يابيم، باز پاداشى عظيم و عاقبتى نيكو خواهيم داشت، علاوه بر اينكه در دنيا دشمنمان را نيز سركوب كرده‌ايم، پس ما در هر حال پيروز و سعادتمنديم، و وضع ما در هر حال مايه رشك و حسرت شما است و شما هيچ ضررى بما نمى‌رسانيد و در جنگيدنتان با ما هيچ آرزويى در باره ما نمى‌توانيد داشته باشيد، مگر يكى از دو خير را، پس ما در هر حال بر خير و سعادتيم و شما در يك‌

[١] بگو به ما نمى‌رسد مگر آنچه كه خدا براى ما مقدر كرده، سرپرست ما او است، و مؤمنين بايد كه بر خدا توكل كنند، بگو آيا جز رسيدن يكى از دو خير را براى ما انتظار داريد نه، شما هر چه براى ما آرزو كنيد هر چند كشته شدن ما باشد به نفع ما است، ولى ما انتظار داريم عذابى از ناحيه خدا و يا به دست خود ما بر سر شما آيد، حال شما انتظار خود را بكشيد ما هم با شما در انتظار هستيم. سوره توبه آيه: ٥٢ .

[٢] هيچ تشنگى و رنج و مخمصه‌اى در راه خدا نمى‌بينند و در هيچ صحنه‌اى كه مايه خشم كفار است قدم نمى‌نهند و از دشمن هيچ صدمه‌اى نمى‌خورند، مگر آنكه بر ايشان در برابر آن، عملى صالح نوشته مى‌شود، چون خداى تعالى اجر نيكوكاران را ضايع نمى‌كند و هيچ هزينه‌اى اندك و يا بسيار انفاق نمى‌كند و هيچ بيابانى را طى نمى‌كنند، مگر آنكه در حسابشان نوشته مى‌شود، تا خداى تعالى پاداشى به آنان دهد بهتر از آنچه مى‌كردند. سوره توبه آيه: ١٢١ .