ترجمه تفسیر المیزان - علامه طباطبایی - الصفحة ٦٦٩ - كسانى كه به هنگام جنگ و جهاد سستى و امروز و فردا مىكردند از ميان خود مؤمنين بودند

توجه فرمود كه اين گونه تفسيرها در حقيقت دخل و تصرف بى جا در ظاهر قرآن كريم است.

چيزى كه مفسرين نامبرده را واداشته كه آيه شريفه را اين طور معنا كنند حسن ظنى است كه به مسلمانان صدر اسلام دارند، و معتقدند هر كسى كه رسول خدا ٦ را ديده باشد و به آن جناب ايمان آورده باشد مسلمان است، در حالى كه بحث تحليلى پيرامون رفتار و سيره‌اى كه اين افراد در زندگى خود چه در حيات رسول خدا ٦ و چه بعد از آن داشتند اين حسن ظن را ضعيف مى‌سازد، و خطابهاى حاد و كوبنده‌اى كه قرآن كريم در خصوص آنان دارد، اين معيار را معيارى سست و غلط مى‌سازد.

و دنيا تا كنون هيچ امتى و جمعيتى را نشان نداده كه همه افراد آن پاك باشد، و در نتيجه امتى طاهر به طورى كه حتى يك نفر غير طاهر و داراى لغزش و گناه در آن نباشد، الا يك امت هفتاد و دو نفرى، يعنى ياران حسين بن على بن ابى طالب (صلوات اللَّه عليهما) كه همگى پاك بودند، از اين امت كوچك كه بگذريم همه جمعيت‌ها و حتى مؤمنين صدر اسلام مركب بوده‌اند از مؤمنين واقعى، و منافق، و بيمار دل، و پيرو هواى نفس.

تنها امتيازى كه مسلمانان صدر اول با ساير مسلمين داشته‌اند اين بوده كه مجتمع آنان مجتمعى فاضل بود، كه زمام امرشان به دست رسول اللَّه ٦ بود، و معلوم است كه اجتماعى كه سرپرست آن چنين شخص شريفى باشد، نور ايمان آن اجتماع را فرا مى‌گيرد، و سيطره دين در آن حكومت مى‌كند، البته اين حال مجتمع آنان از حيث مجتمع بود، و منافات ندارد كه تك تك افراد آن از نظر عمل بعضى صالح و بعضى طالح و از نظر اخلاق، بعضى داراى فضايل اخلاقى، و بعضى مبتلا به رذايل اخلاقى باشند، و در آن مجتمع هر رنگى از رنگهاى اخلاق و ملكات يافت شود.

و همين وضع را قرآن كريم از مجتمع مسلمانان صدر اول و از صفاتى كه در افراد آن مجتمع ديده مى‌شد يادآور شده، از آن جمله در آيه زير در عين اين كه صفات و فضايل اجتماعى آنان را به طور مطلق ذكر مى‌كند، در آخر كه سخن از مغفرت و اجر به ميان مى‌آورد، آن را به طور مشروط وعده مى‌دهد، با اين كه صفاتشان را به طور مطلق ذكر كرد مى‌فرمايد:( مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سِيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ)- تا آنجا كه مى‌فرمايد:-(وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِيماً )[١].

[١] محمد فرستاده خدا است، و كسانى كه با اويند، عليه كفار بى رحم، و در بين خود مهربانند، هر بيننده آنان را مى‌بيند كه يا در ركوعند و يا در سجده، همواره از خدا فضل مى‌طلبند، و خشنودى او را مى‌جويند سيمايشان و علامت سجده و عبادتشان در چهره‌هايشان پيدا است،- تا آنجا كه مى‌فرمايد- خداى تعالى از اين جمعيت به كسانى كه ايمان آورده اعمال صالح كنند آمرزش و پاداش عظيم وعده داده است.

سوره فتح، آيه: ٢٩.