برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٤ - فضيلت تلاوت سوره

توصيف به ظاهر و باطن نيز تعبير ديگرى از احاطه وجودى او نسبت به همه چيز است، از همه چيز ظاهرتر است چرا كه آثارش همه جا را گرفته، و از همه چيز مخفى‌تر است چون كنه ذاتش بر كسى روشن نيست.

و يكى از نتائج اين امور همان است كه در پايان آيه آمده: «وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ» زيرا كسى كه از آغاز بوده و تا پايان باقى است و در ظاهر و باطن جهان است چنين كسى قطعا از همه چيز آگاه مى‌باشد.

(آيه ٤)- او هميشه بر تخت قدرت است! به دنبال اوصاف يازده‌گانه‌اى كه در آيات قبل در باره ذات پاك پروردگار ذكر شد در اينجا اوصاف ديگرى بيان شده.

نخست از مسأله خالقيت سخن مى‌گويد و مى‌فرمايد: «او كسى است كه آسمانها و زمين را در شش روز [- شش دوران‌] آفريد» (هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ).

مسأله «خلقت در شش روز» هفت مرتبه در قرآن مجيد ذكر شده است كه نخستين مرتبه در آيه ٥٤ سوره اعراف، و آخرين مورد آن همين آيه مى‌باشد.

منظور از «يوم» (روز) در اين آيات روز معمولى نيست، بلكه منظور از آن «دوران» است خواه اين دوران كوتاه باشد، و يا طولانى هر چند ميليونها سال به طول انجامد.

بعد به مسأله حكومت و تدبير جهان پرداخته، مى‌افزايد: «سپس (بر تخت قدرت قرار گرفت» و به تدبير جهان پرداخت‌ (ثُمَّ اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ).

بدون شك خداوند نه جسم است و نه «عرش» به معنى «تخت سلطنت» مى‌باشد، بلكه اين تعبير كنايه‌اى است لطيف از حاكميت مطلقه خداوند و نفوذ تدبير او در عالم هستى و موجودات بطورى كه اگر يك لحظه نظر لطف از آنها برگيرد، و فيضش را قطع كند «فرو ريزند قالبها»! سپس شاخه ديگرى از علم بى‌پايانش را بيان كرده، مى‌افزايد: «آنچه را در زمين فرو مى‌رود مى‌داند و از آن خارج مى‌شود، و آنچه از آسمان نازل مى‌گردد، و آنچه به آسمان بالا مى‌رود» همه را مى‌داند (يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَ ما يَخْرُجُ‌