برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨٧ - فضيلت تلاوت سوره

و همچنين تمام انقلابهاى راستينى كه بر ضد كفر و جهل و ظلم و ستم در تاريخ گذشته و امروز انجام مى‌گيرد.

و حتى نخستين جرقه‌هاى بيدارى كه در دلهاى تاريك گنهكاران ظاهر مى‌شود و آنها را به توبه دعوت مى‌كند «فجر» است.

البته اين يك توسعه در مفهوم آيه است در حالى كه ظاهر آيه همان «فجر» به معنى طلوع سپيده صبح است.

و اما «ليال عشر» (شبهاى دهگانه) مشهور همان شبهاى دهگانه ذى الحجه است كه شاهد بزرگترين و تكان دهنده‌ترين اجتماعات عبادى- سياسى مسلمين جهان يعنى حجّ است.

بعضى نيز آن را به ده شب آخر ماه مبارك رمضان كه شبهاى قدر در آن است؛ و بعضى آن را به شبهاى آغاز ماه محرم، تفسير كرده‌اند- البته جمع ميان هر سه تفسير ممكن است.

در بعضى از رواياتى كه اشاره به بطون قرآن مى‌كند «فجر» به وجود حضرت مهدى- عج- و «ليال عشر» به ده امام قبل از او، و «شفع» كه در آيه بعد مى‌آيد به حضرت «على» و «فاطمه زهرا» عليهم السّلام تفسير شده است.

(آيه ٣)- سپس سوگندها را ادامه داده، مى‌افزايد: «و به زوج و فرد» (و الشفع و الوتر).

در تفسير «شفع» و «وتر» (زوج و فرد) در اين آيه بالغ برسى و شش قول نقل كرده‌اند ولى دو معنى از همه مناسبتر است.

نخست اين كه: منظور روز عيد قربان و روز عرفه باشد كه با شبهاى دهگانه آغاز ذى الحجه مناسبت كامل دارد، و مهمترين قسمتهاى مناسك حج در آنها انجام مى‌شود.

دوم اين كه منظور همان نماز شفع و وتر است كه در آخر نافله شب خوانده مى‌شود و اين با سوگند به فجر- كه وقت سحرگاهان و وقت راز و نياز به درگاه پروردگار است- مناسب است بخصوص اين كه هر دو تفسير در رواياتى كه از