برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦١٧ - محتوا و فضيلت سوره

«اللّه» اسم خاص براى خداوند است كه در همين يك كلمه به تمام صفات جلال و جمال او اشاره شده و اين نام جز بر خدا اطلاق نمى‌شود، در حالى كه نامهاى ديگر خداوند معمولا اشاره به يكى از صفات جمال و جلال او است مانند عالم و خالق و رازق و غالبا به غير او نيز اطلاق مى‌شود.

اين نام مقدس قريب «هزار بار» در قرآن مجيد تكرار شده، و هيچ اسمى از اسماء مقدس او اين اندازه در قرآن نيامده است، نامى است كه قلب را روشن مى‌كند، به انسان نيرو و آرامش مى‌بخشد، و او را در جهانى از نور و صفا مستغرق مى‌سازد.

«احد» يعنى؛ خداوند احد و واحد است و يگانه و يكتاست نه به معنى واحد عددى، يا نوعى و جنسى، بلكه به معنى وحدت ذاتى، و به عبارت روشنتر وحدانيت او به معنى عدم وجود مثل و مانند و شبيه و نظير براى او است.

دليل اين سخن نيز روشن است: او ذاتى است بى‌نهايت از هر جهت، و مسلم است كه دو ذات بى‌نهايت از هر جهت غير قابل تصور است، چون اگر دو ذات شد هر دو محدود مى‌شود، اين كمالات آن را ندارد، و آن كمالات اين را- دقت كنيد.

(آيه ٢)- در اين آيه در توصيف ديگرى از آن ذات مقدس يكتا مى‌فرمايد:

«خداوندى است كه همه نيازمندان قصد او مى‌كنند» (الله الصمد).

در تفسير «صمد» در حديثى مى‌خوانيم كه: «محمّد بن حنيفه» از امير مؤمنان على عليه السّلام در باره «صمد» سؤال كرد حضرت عليه السّلام فرمود:

«تأويل صمد آن است كه او نه اسم است و نه جسم، نه مانند و نه شبيه دارد، و نه صورت و نه تمثال نه حدّ و حدود، نه محل و نه مكان، نه «كيف» و نه «اين» نه اينجا و نه آنجا، نه پر است و نه خالى، نه ايستاده است و نه نشسته، نه سكون دارد و نه حركت، نه ظلمانى است نه نورانى؛ نه روحانى است و نه نفسانى، و در عين حال هيچ محلى از او خالى نيست، و هيچ مكانى گنجايش او را ندارد، نه رنگ دارد و نه بر قلب انسانى خطور كرده، و نه بو براى او موجود است، همه اينها از ذات پاكش منتفى است».