برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٣ - فضيلت تلاوت سوره

از آيات مختلف قرآن و تعبيرات گوناگونى كه در باره مبدأ آفرينش انسان آمده به خوبى استفاده مى‌شود كه انسان در آغاز خاك بوده (حج/ ٥) سپس با آب آميخته شده، و به صورت گل درآمده (انعام/ ٢) و بعد به صورت «گل بدبو» (لجن) درآمد (حجر/ ٢٨) سپس حالت «چسبندگى» پيدا كرد (صافات/ ١١) و بعدا به صورت «خشكيده» درآمد، و حالت «صلصال كالفخّار» به خود گرفت- آيه مورد بحث.

اين مراحل از نظر بعد زمانى چه اندازه طول كشيد؟ و انسان در هر مرحله‌اى چقدر توقف كرد؟ و اين حالتهاى انتقالى تحت چه عواملى به وجود آمد؟ اينها مسائلى است كه از علم و دانش ما مخفى است، و تنها خدا مى‌داند و بس.

(آيه ١٥)- سپس به آفرينش «جنّ» پرداخته، مى‌گويد: «و جنّ را از شعله‌هاى مختلط و متحرك آتش آفريد» (وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ).

باز در اينجا دقيقا براى ما روشن نيست كه آفرينش «جن» از اين آتشهاى رنگارنگ چگونه بوده است؟ همان گونه كه خصوصيات ديگر آن نيز از طريق وحى صادق يعنى قرآن مجيد و وحى آسمانى براى ما ثابت شده است، محدود بودن معلومات ما در برابر مجهولات هرگز به ما اجازه نمى‌دهد كه اين حقايق را انكار كنيم يا ناديده بگيريم، بعد از آن كه از طريق وحى اثبات گردد، هر چند علم به آن راهى نيابد [١].

(آيه ١٦)- باز به دنبال نعمتهائى كه در آغاز آفرينش انسان بوده اين جمله را تكرار مى‌كند: «پس كدامين نعمتهاى پروردگارتان را انكار مى‌كنيد» (فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ).

(آيه ١٧)- در اين آيه به بيان يكى ديگر از نعمتهاى الهى پرداخته، مى‌گويد: «او پروردگار دو مشرق و پروردگار دو مغرب است» (رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ).

درست است كه خورشيد در هر روزى از ايام سال از نقطه‌اى طلوع و در

[١] به خواست خدا شرح بيشتر در باره آفرينش «جن» و خصوصيات اين مخلوق در تفسير سوره جن خواهد آمد.