برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨٣ - فضيلت تلاوت سوره

كوههائى كه از آتشفشانها به وجود آمده.

كوههائى كه نتيجه آبرفتهاى ناشى از باران است.

و كوههائى كه در دل درياها تكوين مى‌يابد و مجموعه‌اى است از رسوبات دريا و باقى مانده حيوانات آن- مانند كوهها و جزائر مرجانى.

آرى! هر كدام از اين كوهها، و آثار و بركات آنها براى انسانهاى بيدار نشانه‌هاى زنده‌اى است از قدرت پروردگار.

(آيه ٢٠)- سپس به زمين پرداخته، مى‌گويد: «و (آيا) به زمين (نگاه نمى‌كنند) كه چگونه گسترده و هموار گشته است»؟ (و الى الارض كيف سطحت).

چگونه بارانهاى مداوم كوهها را شسته، و ذرات خاك را به وجود آورده، سپس در گودالها پهن كرده و زمينهاى صافى كه هم آماده كشاورزى است و هم قابل هرگونه ساختمان، در اختيار انسان قرار داده است؟

اگر به راستى كره زمين تماما كوه و دره بود زندگى كردن بر آن چقدر مشكل و طاقت فرسا بود؟ چه كسى آن را پيش از تولد ما مسطح و قابل استفاده ساخت؟

امور چهارگانه‌اى كه در آيات فوق آمده- شتر، آسمان، كوهها، زمين- زير بناى زندگى انسان را تشكيل مى‌دهد:

آسمان كانون نور است و باران و هوا، و زمين مركز پرورش انواع مواد غذائى، كوهها رمز آرامش و ذخيره آب و مواد معدنى، و شتر نمونه روشنى از چهارپايان اهلى كه در اختيار بشر قرار دارد.

به اين ترتيب هم مسائل كشاورزى، هم دامدارى و هم صنعتى در اين امور چهارگانه نهفته شده است، و انديشه در اين نعمتهاى گوناگون، خواه ناخواه انسان را به شكر منعم وا مى‌دارد، و شكر منعم او را به معرفت اللّه و شناخت خالق نعمت دعوت مى‌كند.

(آيه ٢١)- و به دنبال اين بحث توحيدى روى سخن را به پيامبر كرده، مى‌گويد: «پس اكنون كه چنين است آنها را) تذكر ده كه تو فقط تذكر دهنده‌اى» (فذكر انما انت مذكر).