برگزيده تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٢٦ - فضيلت تلاوت سوره

نيست» (ان هو الا ذكر للعالمين).

همه را اندرز مى‌دهد، هشدار مى‌دهد، تا از خواب غفلت بيدار شوند.

(آيه ٢٨)- و از آنجا كه براى هدايت و تربيت تنها «فاعليت فاعل» كافى نيست بلكه «قابليت قابل» نيز شرط است، در اين آيه مى‌افزايد: قرآن مايه بيدارى است «براى كسى از شما كه بخواهد راه مستقيم پيش گيرد» (لمن شاء منكم ان يستقيم).

آيه قبل عموميت فيض هدايت الهى را بيان مى‌كند، و اين آيه شرط بهره‌گيرى از اين فيض را، و تمام مواهب عالم چنين است كه اصل فيض عام است ولى استفاده از آن مشروط به اراده و تصميم است.

(آيه ٢٩)- اما از آنجا كه تعبير به مشيت و اراده انسان ممكن است اين توهّم را ايجاد كند كه انسان چنان آزاد است كه هيچ نيازى در پيمودن اين راه به خداوند و توفيق الهى ندارد، در آخرين آيه اين سوره به بيان نفوذ مشيت پروردگار پرداخته، مى‌فرمايد: «و شما اراده نمى‌كنيد مگر اين كه خداوند- پروردگار جهانيان- اراده كند و بخواهد» (و ما تشاؤن الا ان يشاء الله رب العالمين).

در حقيقت مجموع اين دو آيه همان مسأله دقيق و ظريف «امر بين امرين» را بيان مى‌كند، از يكسو مى‌گويد تصميم‌گيرى به دست شماست، از سوى ديگر مى‌گويد: تا خدا نخواهد شما نمى‌توانيد تصميم بگيريد، يعنى؛ اگر شما مختار و آزاد آفريده شده‌ايد اين اختيار و آزادى نيز از ناحيه خداست، او خواسته است كه شما چنين باشيد.

انسان در اعمال خود نه مجبور است، و نه صد در صد آزاد، نه طريقه «جبر» صحيح است و نه طريقه «تفويض» بلكه هر چه او دارد، از عقل و هوش و توانائى جسمى و قدرت تصميم‌گيرى همه از ناحيه خداست. و همين واقعيت است كه او را از يكسو دائما نيازمند به خالق مى‌سازد، و از سوى ديگر به مقتضاى آزادى و اختيارش به او تعهد و مسؤوليت مى‌دهد.

«پايان سوره تكوير»