ميزان الحكمه
 
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص
٥٥٦ ص
٥٥٧ ص
٥٥٨ ص
٥٥٩ ص
٥٦٠ ص
٥٦١ ص
٥٦٢ ص
٥٦٣ ص
٥٦٤ ص
٥٦٥ ص
٥٦٦ ص
٥٦٧ ص
٥٦٨ ص
٥٦٩ ص
٥٧٠ ص
٥٧١ ص
٥٧٢ ص
٥٧٣ ص
٥٧٤ ص
٥٧٥ ص
٥٧٦ ص
٥٧٧ ص
٥٧٨ ص
٥٧٩ ص
٥٨٠ ص
٥٨١ ص
٥٨٢ ص
٥٨٣ ص
٥٨٤ ص
٥٨٥ ص
٥٨٦ ص
٥٨٧ ص
٥٨٨ ص
٥٨٩ ص
٥٩٠ ص
٥٩١ ص
٥٩٢ ص
٥٩٣ ص
٥٩٤ ص
٥٩٥ ص
٥٩٦ ص
٥٩٧ ص
٥٩٨ ص
٥٩٩ ص
٦٠٠ ص
٦٠١ ص
٦٠٢ ص
٦٠٣ ص
٦٠٤ ص
٦٠٥ ص
٦٠٦ ص
٦٠٧ ص
٦٠٨ ص
٦٠٩ ص
٦١٠ ص
٦١١ ص
٦١٢ ص
٦١٣ ص
٦١٤ ص
٦١٥ ص

ميزان الحكمه - المحمدي الري شهري، الشيخ محمد - الصفحة ٤٧٢

(انظر) الرزق : باب ١٤٩٣.

٣٠٤٢

استِغفارُ المُقَرَّبينَ

١٥٢٤٨.رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : إنّهُ لَيُغانُ [١] عَلى قَلبِي ، و إنّي لَأستَغفِرُ اللّه َ في كُلِّ يَومٍ سَبعينَ مَرّةً . [٢]

١٥٢٤٩.الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : كانَ رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله يَتوبُ إلَى اللّه ِ في كلِّ يَومٍ سَبعينَ مَرّةً مِن غَيرِ ذَنبٍ . [٣]

١٥٢٥٠.الكافي عن زيدٍ الشحّامِ عن أبي عبد اللّه عليه الس كانَ رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله يَتوبُ إلَى اللّه ِ عَزَّ و جلَّ في كُلِّ يَومٍ سَبعينَ مَرّةً . فقلتُ : أ كانَ يقولُ : أستَغفِرُ اللّه َ و أتوبُ إلَيهِ ؟ قالَ : لا ، و لكنْ كانَ يقولُ : أتُوبُ إلَى اللّه ِ [٤] . [٥]

٣٠٤٢

آمرزش خواهى مقرّبان

١٥٢٤٨.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : گاه قلبم را غبارى مى گيرد [٦] و من روزى هفتاد مرتبه از درگاه خدا آمرزش مى طلبم.

١٥٢٤٩.امام صادق عليه السلام : پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بدون آن كه گناهى كرده باشد، روزى هفتاد بار به درگاه خداوند توبه مى كرد.

١٥٢٥٠.الكافى ـ به نقل از زيد شحام ـ: امام صادق عليه السلام فرمود : پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روزى هفتاد بار به درگاه خداوند عزّ و جلّ توبه مى كرد. عرض كردم : آيا مى گفت : «أستغفر اللّه و أتوب اليه»؟ حضرت فرمود : نه، بلكه مى گفت : «أتوب الى اللّه ». [٧]


[١] قال الجزريّ : الغين : الغيم ، و غينت السماء تغان: إذا أطبق عليها الغيم ، و قيل : الغين شجر ملتفّ . أراد ما يغشاه من السهو الذي لا يخلو منه البشر ؛ لأنّ قلبه أبدا كان مشغولاً باللّه تعالى، فإن عرض له وقتا ما عارض بشريّ يشغله من اُمور الاُمّة و المِلّة و مصالحهما عدّ ذلك ذنبا و تقصيرا ، فيفزع إلى الاستغفار. (النهاية : ٣/٤٠٣) .[٢] مستدرك الوسائل : ٥/٣٢٠/٥٩٨٧.[٣] الزهد للحسين بن سعيد : ٧٣/١٩٥ .[٤] الكافي : ٢/٤٣٨/٤.[٥] قال أبو حامد ـ في بيان عموميَّة وجوب التوبة في الأشخاص و الأحوال ـ : و أمّا بيان وجوبها على الدوام و في كلِّ حال فهو أنَّ كلَّ بشر لا يخلو عن معصية بجوارحه، فإن خلا في بعض الأحوال عن معصية الجوارح فلا يخلو عن الهمِّ بالذنوب بالقلب، فإن خلا عن الهمِّ فلا يخلو عن وسواس الشيطان بإيراد الخواطر المتفرِّقة المذهلة عن ذكر اللّه ، فإن خلا عنه فلا يخلو عن غفلة و قصور في العلم باللّه و بصفاته و آثاره . و كلُّ ذلك نقص و له أسباب، و ترك أسبابه بتشاغل أضدادها رجوع عن طريق إلى ضدِّه. و المراد بالتوبة الرجوع ، و لا يُتصوَّر الخلوُّ في حقِّ الآدميِّ عن هذا النقص ، و إنّما يتفاوتون في المقادير ، فأمّا الأصل فلا بدَّ منه ؛ و لهذا قال صلى الله عليه و آله : «إنّه لَيُغانُ على قَلبِي حتّى أستَغفِرَ اللّه َ تعالى في اليَومِ و اللَّيلَةِ سَبعينَ مَرّةً» و لذلك أكرمه اللّه بأن قال : «لِيَغْفِرَ لكَ اللّه ُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِكَ و ما تَأخَّرَ» الفتح:٢.و إذا كان هذا حاله فكيف حال غيره؟! أقول (القائل : الفيض رضوان اللّه تعالى عليه) : قد بيَّنّا في كتاب «قواعد العقائد» من ربع العبادات أنَّ ذنب الأنبياء و الأوصياء عليهم السلام ليس كذنوبنا ، بل إنّما هو تَركُ دوام الذكر و الاشتغال بالمباحات و حرمانهم زيادةَ الأجر بسبب ذلك ، روي في «الكافي» بسند حسن عن عليِّ بن رئاب قال : سألتُ أبا عبدِ اللّه ِ عليه السلام عن قولِ اللّه ِ تعالى : «و ما أصابَكُم مِن مُصيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أيديكُم و يَعْفُو عَن كَثيرٍ» الشورى : ٣٠ . أ رَأيتَ ما أصابَ عليّا و أهلَ بيتِهِ عليهم السلام مِن بَعدِهِ، هُو بما كَسَبَت أيدِيهِم و هُم أهلُ بيتِ طَهارَةٍ مَعصُومونَ ؟ فقالَ : إنَّ رسولَ اللّه ِ صلى الله عليه و آله كانَ يَتوبُ إلَى اللّه ِ و يَستَغفِرُهُ في كلِّ يَومٍ و ليلَةٍ مِئةَ مَرَّةٍ من غَيرِ ذَنبٍ ، إنَّ اللّه َ يَخُصُّ أولياءَهُ بالمَصائبِ لِيَأجُرَهُم علَيها مِن غَيرِ ذَنبٍ .الكافي : ٢/٤٥٠/٢ . يَعني كَذُنُوبِنا .المحجّة البيضاء : ٧/١٧ ، ١٨.[٦] در متن حديث لَيُغانُ آمده است كه از الغين است. جزرى مى گويد: غَين: ابر، و غينت السماء تغان: ابر آسمان را پوشاند. به قولى: غين، يعنى درختِ درهم پيچيده و انبوه. منظور حضرت، سهوى است كه هيچ بشرى از آن به دور نيست و آن حضرت را نيز گاهى فرا مى گرفت؛ چه دل ايشان هميشه مشغول خداى تعالى بود. لذا اگر گاهى عارضه اى بشرى بر آن بزرگوار عارض مى شد كه او را از امور امّت و دين و مصالح آنها باز مى داشت، آن را براى خود گناه و تقصيرى مى شمرد و لذا به استغفار پناه مى برد. (حاشيه المحجّة البيضاء).[٧] ابو حامد غزالى،در توضيح وجوب توبه براى همگان و در همه حال، مى نويسد : و اما بيان وجوب توبه به طور مستمر و در همه حال، اين است كه هيچ بشرى خالى از معصيت نيست، حال يا با اعضا و جوارح خود نافرمانى خدا مى كند، يا اگر در برخى حالات از معصيت با جوارح خالى باشد، نيّت گناه در دل او راه پيدا مى كند و اگر از قصد گناه هم خالى باشد، از وسوسه هاى شيطان كه افكار گوناگون غافل كننده از ياد خدا در دل او مى افكند به دور نيست و اگر از اين هم به دور باشد از غفلت و قصور در شناخت خدا و صفات و افعال او خالى نيست. اينها همه نقص است و اين نقص علل و اسبابى دارد و رها كردن اين علل و اسباب با پرداختن به علل و عوامل ضد آنها، بازگشت از يك راه است به راهى مخالف آن و مراد از توبه هم ��ازگشت است. به هر حال، خالى بودن آدمى از اين نقص قابل تصوّر نيست، منتها اندازه اين نقص در انسانها فرق مى كند، ولى اصل آن گريز ناپذير است. به همين دليل پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرموده است : «گاه دلم را غبارى مى گيرد تا جايى كه شبانه روزى هفتاد مرتبه از خدا آمرزش مى طلبم» و نيز از همين رو خداوند آن حضرت را به اين آيه گرامى داشته است : «تا خدا گناهان قبل و بعد تو را ببخشايد». وقتى پيامبر خدا چنين حالى داشته باشد، ديگران چگونه حالى خواهند داشت؟ مى گويم (گوينده فيض ـ رضوان اللّه تعالى عليه ـ است) : در كتاب قواعد العقايد در بخش عبادتها، توضيح داديم كه گناه پيامبران و اوصياى آنان مانند گناهان ما نيست. بلكه گناه آنان عبارت است از: ترك دوام ذكر خدا و سرگرم شدن به امور مباح و در نتيجه، محروم شدن از زيادى اجر و پاداش. در كافى به سندى نيكو از على بن رئاب روايت شده است كه گفت : از ابو عبد اللّه امام صادق عليه السلام درباره آيه «و هر گرفتارى و مصيبتى كه به شما مى رسد به سبب اعمال خودتان است و خدا از بسيارى گناهان گذشت مى كند» پرسيدم و عرض كردم : آيا به نظر شما گرفتاريهايى كه به على عليه السلام و بعدا به خانواده او رسيد، به سبب اعمال خود آنها بوده در حالى كه آنان خاندانى پاك و معصومند؟ حضرت فرمود : پيامبر خدا صلى الله عليه و آله بدون آن كه گناهى كرده باشد شبانه روز صد بار به درگاه خدا توبه مى كرد و آمرزش مى طلبيد. همانا خداوند اولياى خود را گرفتار مصائب مى كند تا به سبب آن اجر و پاداششان دهد، بدون آن كه گناهى كرده باشند . مقصود گناهى مانند گناهان ماست.