حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٢٣٤ - چهار ارشاد روايات به امور عقلايى

چهار. ارشاد روايات به امور عقلايى‌

بدون ترديد، مضمون برخى از روايات، تأييد روش‌هاى عقلا در زندگى است. در اين گونه موارد، اگر بدين نكته توجه نشود، آن روايت به درستى فهم نخواهد شد.

يكى از نمونه‌هايى كه در نوشته‌هاى امام خمينى بر آن تأكيد شده، روايات مربوط به قرعه و مصاديق آن است، مانند: «كل مجهول ففيه القرعة؛[١]

در هر ناشناخته‌اى، قرعه به كار مى‌رود» و «إنّ القرعة لكل أمر مشتبه؛[٢]

در هر امر مشتبهى قرعه به كار مى‌رود».

روايت‌هاى بسيارى در اين زمينه وارد شده و مصاديق فراوانى برايش ذكر گرديده كه امام رحمه الله، آنها را استقصا كرده است.[٣]

ايشان پس از ذكر روايات مى‌گويد فقيهان در فهم اين روايات، به مشكل برخورده‌اند؛ چرا كه روايت‌هاى عام، تخصيص بسيار دارد و هر جا تخصيصْ فراوان باشد، صادر شدن عام، امرى مستهجن است. از اين رو، عمومات مربوط به قرعه را از حجّيت انداخته‌اند.[٤]

امام خمينى رحمه الله با توجّه دادن به نكته‌اى اين مشكل را حل كرده و فرموده است:

قرعه امرى عقلايى است و يكى از راه‌هاى حل منازعات است، در جايى كه رجحان در ميان نباشد و نزاع در حقوق الناس باشد. اين امر، از ديرباز در ميان مردم رايج بوده است.[٥]

[١]. وسائل الشيعة، ج ١٨، ص ١٨٩.

[٢]. بحارالأنوار، ج ٨٨، ص ٢٣٤.

[٣]. الاستصحاب، ص ٣٨٤- ٣٩١.

[٤]. الرسائل، ص ٤٢٣؛ كفاية الأصول، ص ٤٩٣؛ فوائد الأصول، ج ٤، ص ٦٨٠؛ نهاية الأفكار، ج ٤، ص ١٠٧( القسم الثانى)؛ درر الفوائد، ص ٦١٣- ٦١٤.

[٥]. الاستصحاب، ص ٣٩٢.