حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٢٠ - شيوه هاى ارزيابى اسناد

١١. از انگيزه‌هاى نفسانى راوى نشأت نگيرد.

١٢. حاكى از امرى آشكار نباشد در حالى كه تنها يك نفر آن را نقل مى‌كند.

١٣. مشتمل بر نقل ثواب‌هاى بسيار، براى كارهاى كوچك نباشد.

١٤. مشتمل بر حذف و افتادگى نباشد.

١٥. تكيه بر سخن قبل از گوينده نباشد.[١]

مشابه همين شيوه‌ها، در كتب ديگر نيز آمده است.[٢]

خلاصه آن كه عقلا به نقد سند و متن، توجه مى‌كنند و شارع نيز راهى جديد، بجز آن، ارائه نكرده است. بر ماست كه شيوه عقلا را به دست آورده، مورد عمل قرار دهيم.

در اين جا فهرستوار به موارد نقد سند و متن اشاره مى‌كنيم؛ با اذعان به اين‌كه اينها تمام موارد نيست و از شرح و بسط و كند و كاو در فروع مربوط به هر مورد، صَرف نظر شده است؛ زيرا هر يك از اين موارد، مباحث گسترده‌اى طلب مى‌كند.

قبل از ورود به اين فهرستواره به نكاتى چند توجه داده مى‌شود:

الف. برخى از اين موارد، جنبه اثبات دارد و برخى جنبه نفى. يعنى برخى حديث سقيم را معلوم مى‌سازد و برخى حديث صحيح را.

ب. اين شيوه‌ها و طُرُق بايد در كنار هم ملحوظ شوند. يعنى اگر حديثى از وثاقت روات برخوردار بود، بى‌نياز از نقد محتوايى نيست.

ج. نقد محتوا و متن، بر نقد سند، مقدّم است. بدين معنا كه اگر حديثى از نظر سندْ صحيح دانسته شد، ولى با شرايط نقد متنْ ناسازگار بود، مورد عمل قرار نمى‌گيرد.

[١]. نقد الحديث، حسين الحاج حسن، ج ٢، ص ١٣-.

[٢]. به عنوان نمونه رجوع شود به:

الأسرار المرفوعة في الأحاديث الموضوعة، ص ٤٢٤- ٤٦٧.

أضواء على السنة المحمدية، محمود ابوريّة، ص ١٤٠- ١٤٣.

مصطلح علوم الحديث، صبحي الصالح، ص ٢٨٢- ٢٩٥.