حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٣٠٣ - اينك نقد ما

شهوته عقله فهو شرّ من البهائم».[١]

عبداللَّه بن سنان گويد كه از امام صادق عليه السلام پرسيديم: آيا آدميانْ برترند يا فرشتگان فرمود: اميرالمؤمنين گفته است: «خدا فرشتگان را از عقلِ بدون شهوت آفريد و چهارپايان را از شهوت بدون عقل؛ امّا در آدمى، هر دو را تركيب كرد. آن كه عقلش بر شهوتش چيره شود، از فرشتگان برتر است و آن كه شهوتش بر عقل چيره گردد، از چهارپايانْ پست‌تر است».

سند اين روايت، صحيح و دلالت آن، واضح و روشن است. اين روايت، نحوه آفرينش آدميان را بيان نموده و تفاوتى ميان زن و مرد نگذاشته است.

ب. برخى روايات، انسان را تركيبى از عقل و صورتْ معرّفى مى‌كند و عقل را به منزله روح در كالبد انسان مى‌داند؛ مانند:

وقال على عليه السلام: الإنسان عقل وصورةٌ؛ فمن أخطاه العقل ولزمته الصورة لم يكن كاملًا وكان بمنزلة من لاروح فيه.[٢]

آدمى، عقل و صورت است. آن كه عقل را رها كرده و به صورت چسبيده است، كامل نيست و به سان موجودى است كه روح ندارد.

ج. دسته‌اى ديگر از احاديث، ملاك انسانيّت را عقل مى‌شناسد؛ مانند:

عن على عليه السلام: الإنسان بعقله.[٣]

انسانيّت انسان، به عقل اوست.

د. دسته‌اى ديگر از احاديث، بر عقل اكتسابى دلالت دارد كه رشد و نقص آن، به خصلت‌ها و رفتار آدمى بسته است. در اين جا، چند حديث ازاين باب را مثال مى‌آوريم:

قال النبى صلى الله عليه و آله: أطعموا نساءكم الحوامل اللبان؛ فإنّه يزيد في عقل الصبى.[٤]

به زنان باردار، شير بخورانيد؛ زيرا عقل بچه را افزايش مى‌دهد.

[١]. وسائل الشيعة، ج ١٥، ص ٢٠٩( ح ٢٠٢٩٨).

[٢]. بحارالأنوار، ج ٧٥، ص ٧، ح ٥٩.

[٣]. الحياة، ج ١، ص ٤٥، ح ٦؛ غررالحكم، ص ١٤.

[٤]. بحارالأنوار، ج ٦٣، ص ٤٤٤، ح ٨؛ مكارم الأخلاق، ص ٢٢٢.