حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٢٦٠ - سخنان امام على عليه السلام درباره زن

برداشت‌ها و تحليل‌ها

سخنان يادشده، ذهن شارحان و متفكران را به خود معطوف داشته و تحليل‌هايى متناقض را به‌هم رسانده است. در نگاهى كلى، مى‌توان تحليل‌ها را به سه گروه تقسيم كرد:

الف. پذيرش مطلق‌

اين گروه، سخنان حضرت را مبناى زن‌شناسى و تعامل با زنان قرار داده و به دفاع از اماره‌هاى حسّى آن پرداخته‌اند، و بازگو كردن اين حقايق را از مصداق‌هاى بارز صراحت امام على عليه السلام مى‌دانند. ابن ميثم در شرح خطبه هشتاد نهج‌البلاغه سخنى طولانى دارد كه اجمال آن چنين است:

از آن‌رو كه حادثه جمل و كشتار مسلمانان به رأى يك زن برمى‌گردد، امام على عليه السلام خواست ساحت‌هاى نقصان زنان را بيان دارد.

از آن‌رو كه نماز و روزه از كمال ايمان و رياضت‌هاى معنوى است و زنان از آن منع شده‌اند، ايمان آنان ناقص است.

سبب برداشته‌شدن تكليف در ايام قاعدگى، به دليل قذارت و پليدى زنان در دوران قاعدگى است كه شايسته نيست با آن حالت در برابر پروردگار بِايستند.

نقصان عقل زنان، يكى به دليل كاستى استعداد و طبيعت آنان و قصورشان از پذيرش عقل است، و ديگرى معاشرت اندك آنان با اهل دانش. و قواى حيوانى در آنان غالب است و آنان بى‌شرم‌تر، مكّارتر و آماده‌تر براى پذيرش مكرند؛ لذا آنان به پوشش و خانه‌نشينى الزام شده‌اند.[١]

شيخ محمد عبده نيز در شرح خطبه هشتاد مى‌نويسد:

[١]. ابن ميثم، شرح نهج‌البلاغة، ج ٢، ص ٢٢٤- ٢٢٣.