حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٥٦ - طرح پژوهشى علم الحديث

يك. قواعد عام‌

در اين قسمت، اصول و قواعدى مورد تأمل و پژوهش قرار مى‌گيرد كه در فهم تمامى احاديث يا بيشتر آن كاربرد دارد.

١. يافتن معناى واژه‌ها و ساختارها در زمان صدور حديث.

٢. توجه به كليه روايات يك موضوع و جستجو از خاص، عام، مقيد و....

٣. تفسير حديث در كنار اصول و قواعد مسلّم دينى.

بدين معنا كه گرچه حديثى از جهت سند، صحيح (به تعبير مصطلح) باشد، اما بايد با قواعد مسلّم دين سازگار باشد وگرنه قابل پذيرش نيست، مگر با تأويل.

٤. نقل به معنا.

نقل به معنا در احاديث، امرى رايج و عُقلايى است و پيشوايان دينى نيز آن را تاييد و امضا كرده‌اند. پذيرفتن اين امر، لوازمى در استنباط و فهم حديث دارد كه مع الأسف كمتر بدان توجه مى‌شود.

٥. مرز جمود و تعدّى در الفاظ حديث.

بخشى از اختلاف نظر فقيهان به اين بر مى‌گردد كه يك واژه نزد فقيهى مَثَل و نمونه است و مى‌توان حكمش را تعميم داد و فقيه ديگر بدان خصوصيّت داده و تعدى از آن مورد را روا نمى‌بيند. مانند: «رجل» در بسيارى از احاديث يا واژه «سيف» در احاديث اجراى قصاص و واژه «شطرنج» در احاديث قمار و....

آيا اين امور را مى‌توان ضابطه مند كرد و حريمى برايش قايل شد؟

٦. تعارض احاديث:

الف. تعريف و تحديد تعارض.

ب. زمينه‌هاى تعارض از قبيل: معارضه با قرآن، سنّت، عقل، علوم تجربى و عُرفيات.