حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٠٥ - شيوه هاى ارزيابى اسناد
معروف و مشهور است، اين خبر را دارا نيست. پس اگر كتاب حذيفه در واقع مشتمل بر آن بود، حتماً در آن موجود بود.
مرحوم مامقانى (م ١٣٥١ ق) گفته است:
دليل چهارم، اين است كه روايات ما متضمن اخبار جعلى است؛ از اين جهت، عمل بدانها روا نيست مگر آن كه از رجال سند تحقيق به عمل آيد. بر اين دعوا دليل عقلى و نقلى گواهى مىدهد. دليل عقلى آن است كه علم اجمالى هست كه در ميان راويان، افراد دروغگو و وضع كننده وجود داشت، و اين اطمينان، با تتبع در كتب اخبار به دست مىآيد تا آن جا كه مغيرة بن سعيد گفت نزديك به صد هزار حديث جعل كردم. دليل نقلى نيز روايات فراوانى است كه بر اين مدعا دلالت دارد.[١]
مرحوم محمد حسين آل كاشف الغطاء (م ١٣٧٣ ق) مىگويد:
در اين جا نكتهاى دقيق است كه بايد بدان آگاهى داد. و آن اين كه نزد مسلمين و غير مسلمين روشن است كه جعل حديث، شايع و فراوان بود. روايات جعلى آن اندازه با احاديث درست به هم آميخت كه مىتوان ادعا كرد حديث جعلى بيش از روايت صحيح است. اين بليّه در زمان رسول خدا بروز كرد و پيامبر، امت را از آن برحذر داشت. ليكن اين تلاش، در كاستن از جعل، موفق نبود، چه رسد كه بخواهد آن را ريشه كن كند. غرض، آن است كه رهبران مذاهب اسلامى و ديگران، حتى عالمان شيعى بدانند كه نمىتوان بر آنچه در كتب خبر آمده، اعتماد كرد.
همچنين نمىتوان بر كتب حديث شيعه اطمينان كرد؛ زيرا در كتب اربعه كه معتبرترين كتب حديثى آنهاست صحيح و سقيم وجود دارد. چه از جهت متن و چه از ناحيه سند و چه هر دو ....[٢]
مرحوم ميرزا ابوالحسن شَعرانى نزديك به ١٥ احاديث را جعلى و ساختگى دانسته و بر اين مطلب در چند مورد از كتاب «المدخل إلى عذب المنهل»، تأكيد كرده است.[٣]
[١]. تنقيح المقال، ج ١، ص ١٧٤.
[٢]. الأرض والتربة الحسينية، ص ٤١- ٤٣.
[٣]. المدخل الى عذب المنهل، ص ٢٧ و ٤٤. آية اللَّه ميرزا ابوالحسن شعرانى از عالمان بزرگ شيعى است كه در علوم اسلامى چون كلام، حديث، تفسير و... تبحر داشته و بزرگانى چون آية اللَّه حسن زاده آملى و آية اللَّه جوادى آملى از شاگردان وى مىباشند.