حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٣٠ - شيوه هاى ارزيابى اسناد

اين، گزارشى اجمالى از شيوه‌هاى نقد حديث بود. همانگونه كه گفته شد، غرض از اين مقال، اشاره به كليات بود. بدين جهت، از ورود به جزئيات، خوددارى گرديد و تنها به ذكر نمونه‌هايى اكتفا شد. و نيز تأكيد مى‌شود كه بديع بودن اين «رأى جامع»، در مفردات نيست؛ زيرا فى الجمله مورد قبول بوده است؛ بلكه در تلفيق و تركيب منسجم اين مفردات است.

در پايان، متذكر مى‌شود كه مسئله روش تحقيق در اسناد و مدارك يا متدولوژى پژوهش‌هاى تاريخى، در غرب، رونق بسيار دارد. آثار و نوشته‌هاى بسيار در اين موضوع به رشته تحرير درآمده و نقادى‌هاى عالمانه‌اى در اين زمينه صورت گرفته است. مناسب است عالمان و پژوهشگران اسلامى در ارزيابى متون دينى به آن نوشته‌ها نيز مراجعه كنند تا به كمك روش‌هاى رايج و موجود، به سمت نقد قويتر گام بردارند و نيز بتوانند به مقايسه پرداخته و در ارائه شيوه‌هاى بهتر، موفق گردند.[١]

[١]. برخى از اين كتب، به فارسى نيز در آمده است، مانند:

روش‌هاى پژوهش در تاريخ، شارل ساماران، گروه مترجمان، آستان قدس رضوى، ٤ ج.

مقدمه‌اى بر روش تحقيق تاريخى، ترجمه آوانس آوانسيان، انتشارات دانشگاه تهران.

مقدمه‌اى بر روش تحقيق علوم انسانى و تاريخى، ترجمه احمد سخاوندى، انتشارات كهكشان.

تاريخ چيست، اى. اچ. كار، حسن كامشاد، انتشارات خوارزمى.

و نيز: تاريخ در ترازو، عبدالحسين زرين كوب، ص ١٣٨- ١٦٧، انتشارات اميركبير.