حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٢٨٢ - ٦ تاريخ صدور حديث

احاديث ما، شأن نزول دارند و در محيطى صادر شده‌اند كه اقوال و نظريات فقيهان بزرگ اهل سنّت، حاكم بوده است. ناظر به اين فتاوا، اهل‌بيت عليهم السلام سخن گفته‌اند.

سخنان آنان، يا در رد نظريه‌اى است و يا در اثبات آن. بنابراين، بايد جوّ مسئله فقهيه را به دست آورد، تا فهميد مقصود از روايت چيست.[١]

شهيد سيّد محمدباقر صدر، يكى از آفت‌هاى اجتهاد در نصوص دينى را «تجريد الدليل الشرعى من ظروفه و شروطه»[٢]

دانسته و آن را در دو قسمت توضيح داده، و در بخشى فرموده است:

اگر امرى در عهد تشريع جايز دانسته شد، پژوهشگر بايد تمام آنچه را در اين تجويز مى‌توانسته دخالت داشته باشد، منظور كند؛ وگرنه تعميم حكم با منظورنكردن شرايط خارجىِ آن زمان، امرى خطا خواهد بود.[٣]

علامه سيد جعفر مرتضى عاملى، ضرورت آگاهى از تاريخ صدور حديث و فوايد آن در مطالعات فقهى را چنين باز گفته است:

شما از نقش تسلط بر تاريخ و دانستن وقايع تاريخى در فهم احاديث و نصوص دينى غافل نباشيد. تمام حوادث، در بستر تاريخى خود شكل مى‌گيرند. انسان با زمان، رابطه متقابل تأثير و تأثر دارد.[٤]

بنابراين، درك درست بسيارى از نصوص، نيازمند آگاهى كامل از زمان، مكان و شرايطى است كه در آنْ صادر شده است. محيط و عكس‌العمل آن در مقابل نصوص صادره شده را بايد بشناسيم. شناخت اين موارد، ما را در فهم حدود، قيود و درك اشارات و لطايف آن يارى مى‌كند. در كتاب السوق فى ظل الدولة الاسلامية نگاهى چنين داشتيم.... اين كتاب، با حجم اندك خود، مى‌تواند نمايانگر ميزان تأثير شناخت واقعيات خارجى در شناخت طبيعت نصوص صادر شده و اهداف آنها باشد، و به‌خوبى مى‌رساند كه اين شناخت، فضاى گسترده‌اى را براى فهم بهتر

[١]. مجله حوزه، شماره ٤٤- ٤٣، ص ١٤٥.

[٢]. صدر، سيد محمدباقر، اقتصادنا، ص ٤٠٤.

[٣]. همان، ص ٤١٢.

[٤]. مجله آينه پژوهش، شماره ٥، ص ٦٤.