حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٧٩ - راهبردهايى فهم تاريخ صدور

٣. شناخت جعل و وضع برخى احاديث‌

طبيعى است كه در پرتو مطالعه دوران صدور، وضع زندگى و حيات راويان نيز روشن خواهد گشت. از اين رهگذر، به دست خواهد آمد كه: آيا راوى در آن زمان، در قيد حيات بوده است يا خير؛ و اگر بوده، آيا در سنّى بوده است كه توان دريافت حديث را داشته باشد، يا نه (چنان كه برخى درباره حديث حمّاد بن عيسى گفته اند[١]

)! ٤. فهم مراد واقعى از حديث‌

بسيار مى‌شود كه در ضمن رواياتْ به روايتى بر مى‌خوريم كه معانى مختلفى از آن، قابل برداشت است. شناخت جوّ صدور، مى‌تواند تعيين كننده مراد واقعى باشد.

در مَثَل، حديث «الجارّ ثُمَ الدّار»[٢]

، اگر در جوّ بيان ارج و منزلت همسايه صادر شده باشد، بدان معناست كه در مقام رفع حوائج، همسايه بر اهل خانه مقدّم است؛ و اگر در مقام انتخاب و خريد خانه گفته شده، بدان معنا خواهد بود كه نخست همسايه را بشناسيد، سپس به سراغ خريد خانه رويد.[٣]

بجز اينها، نتايج و فوايد بسيار ديگرى نيز بر «شناخت زمان صدور» مترتّب خواهد گشت.

راهبُردهايى فهم تاريخ صدور

نكته‌اى كه در پايان بايد اشارت رود، اين است كه با فاصله زمانىِ بسيارى كه ميان ما و زمان صدور وجود دارد، و محدّثان و گرد آورندگان حديث نيز بدان اشاره نكرده‌اند، چگونه مى‌توان از «تاريخ صدور» آگاه شد و اين نتايج را بر آن مترتّب ساخت؟

[١]. معرفة الحديث، ص ٣- ٤. نيز رجوع كنيد به آغاز مقاله« شيوه‌هاى ارزيابى اسناد احاديث» در همين كتاب.

[٢]. وسائل الشيعة، ص ١١٥٠؛ بحار الأنوار، ج ١٣، ص ٤٢٨، ج ٤٣، ص ٨٢، ج ٨٩، ص ٣١٣، ج ٩٣، ص ٣٣٨.

[٣]. مجلّه حوزه، ش ٤٤- ٤٣، ص ١٤٥.