حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٤٠٤ - چهار نيازمندى ها
است و از اين رو ادلّه حجيّت خبر ثقه، آن را شامل نمىگردد- زيرا اين ادلّه شامل خبر حدسى نيست-،... [پاسخْ اين است كه] صاحبان كتب تراجم گفتهاند از زمان حسن بن محبوب تا زمان شيخ طوسى، بيش از يكصد كتاب در علم رجال تأليف شده است.[١]
با تأسّف، از اين آثار، جز دو مورد ياد شده، چيزى در دست نيست.
نجاشى در كتاب الرجال خود از نزديك به پنجاه كتاب در زمينه: رجال، جرح وتعديل، ممدوحان و مذمومان، ياد مىكند[٢]
و شيخ طوسى در الفهرست، از هيجده اثر.[٣]
تعابير نجاشى در كتاب الرجال، نشان مىدهد كه وى تعداد معتنابهى از اين آثار را ديده است، تعابيرى مانند: وأجازنى جميعَ كتبه،[٤]
قرأتُ بعضها على والدى،[٥]
نَقلتُها من خطّ أبي العباس،[٦]
قرأتُ كتابَه المسمّى «كتاب الكرّ والفرّ»[٧]
و يا تعبير: ما رأيت هذا الكتاب.[٨]
يك نمونه از كتابهاى قابل بازيابى از درون الرجال نجاشى و ديگر كتب رجال،
[١]. معجم رجال الحديث، ج ١، ص ٤١- ٤٢.
[٢]. ر. ك: رجال النجاشى، ش ٧، ١١، ٢٤، ٣٠، ٤١، ٥١، ٧٢، ٨٨، ١١١، ١١٤، ١٢٥، ١٣٠، ١٧٥، ١٧٩، ١٨٢، ١٩٦، ٢٠٧، ٢٢٥، ٢٣٣، ٢٤٩، ٢٥٦، ٢٦٠، ٣٣٦، ٣٣٩، ٣٦٤، ٣٧٠، ٤٨٥، ٤٨٧، ٥٦٣، ٥٧٣، ٦٧٦، ٦٧٨، ٨٩٩، ٩٤٣، ١٠١٨، ١٠٢٦، ١٠٤٩، ١٠٦٨ و ١٠٧٣.
[٣]. ر. ك: الفهرست، الطوسى، ش ٦٥، ٧١، ٧٢، ٧٨، ٨٦، ٩٩، ١٠٠، ١١٧، ٣١٢، ٣١٦، ٣٩٠، ٣٩١، ٤٢٤، ٦١٤، ٦٢٢، ٧١٠ و ٧١٤.
[٤]. رجال النجاشى، ص ٣٩٨.
[٥]. همان، ص ٣٩٢.
[٦]. همان، ص ٤٤.
[٧]. همان، ص ٤٨.
[٨]. همان، ص ٤٨.