حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ٥١ - طرح پژوهشى علم الحديث

انصاف آن است كه بسيارى از پژوهشگران دينى از كم و كيف كتب حديث بى‌اطلاع‌اند. از جمله كارهاى ضرورى ديگر پژوهش‌هاى تحليلى درباره محدثان بزرگ چون كلينى، شيخ صدوق و شيخ طوسى و... است. آن‌گونه كه پژوهشگران اهل سنّت درباره بيهقى و... انجام داده‌اند.[١]

٢. بررسى اسناد و علم رجال‌

وجود جعل و دس در احاديث، ضرورت بررسى درستى و صحت حديث را به دنبال دارد. گرايش‌هاى چندگانه‌اى در اين زمينه وجود دارد، چون «اخباريگرى» و «اصوليگرى» و هر كدام را نيز درجاتى تشكيكى است چون مراتب وجود.

شايد در اين زمينه نوشته‌ها و آثار تحقيقى و پژوهشى بيش از ساير بخش‌هاى علم حديث يافت مى‌شود، ليكن نگاهى جامع به شيوه‌هاى بررسى اسناد كه تاكنون ارائه شده جايش خالى است.

كار ديگرى كه در اين قسمت درخور پژوهش است، تفكيك احاديث موضوعى و جعلى است. بدان سان كه علامه شوشترى در بخش‌هاى الأخبار الدخيلة بدان پرداخته است و عالمان عامه فراوان در اين زمينه نگاشته‌اند.

٣. فقه الحديث‌

«فقه الحديث» يا «دراية الحديث»[٢]

مهمترين بخش از مباحث علم حديث است. تمام بحث‌هاى قبل مقدمه‌اى است كه محقق را براى استفاده از زلال حديث آماده سازد.

اما بهره برى، خود، قواعد و روش‌هايى دارد كه بدون آن، نتيجه‌اى جز ناكامى‌

[١]. به عنوان نمونه: الإمام النووى وأثره فى الحديث وعلومه و الصناعة الحديثية فى السنن الكبرى للبيهقى.

[٢]. در اين جا« دراية الحديث» به معناى مصطلح به كار نرفته است، بلكه مراد، فهم و فقه حديث است.