حديث پژوهى - مهريزى، مهدى - الصفحة ١٠٤ - شيوه هاى ارزيابى اسناد

شيعه در مقام نقل حديث، گرچه سهمى وافر در تقليل جعل و وضع داشته، اما اين بدان معنا نيست كه مطمئن باشيم در مجموعه‌هاى حديثى كنونى، حديث جعلى وجود ندارد. بويژه كه جعل و وضع، به طور غالب، در كتب اصحاب موثق ائمه عليهم السلام صورت مى‌گرفت. چه بسا برخى روايات متعارض كه اينك در دست است، مانده همان جعل و تزوير، باشد.[١]

مرحوم آية اللَّه خويى نيز اين شبهه را به همين سياق، پاسخ گفته است.[٢]

ب. عقيده عالمان شيعى‌

شيخ مفيد در «تصحيح الاعتقاد» فرموده است:

وبالجملة أنه ليس كلّ حديث عزى إلى الصادقين عليهما السلام حقاً عنهم وقد اضيف إليهم ما ليس بحق عنهم ومن لا معرفة له لايفرّق بين الحقّ والباطل.[٣]

خلاصه مطلبْ اين كه هر حديث منسوب به امامان باقر و صادق عليهما السلام صحيح نيست؛ بلكه احاديثى به دروغ به آنان نسبت داده شده و افراد كم دانش، حق و باطل را تميز نمى‌دهند.

شيخ صدوق، بخشى از روايات طبّى را جعلى مى‌داند.[٤]

شيخ طوسى در كتاب «تهذيب الأحكام» در ضمن نقل حديثى از كتاب حذيفة بن منصور، به جعلى بودن پاره‌اى روايات منسوب به حذيفة اعتراف دارد.[٥]

و نيز حديثى را از حذيفة بن منصور به طرق معتبر نقل مى‌كند و سپس مى‌گويد:

به اين خبر به چند دليل نمى‌توان عمل كرد. يكى اين كه در اصول حديثى يافت نشده، بلكه در نقل‌هاى نادر آمده است. ديگر اين‌كه، كتاب حذيفه با اين كه‌

[١]. بحوث في علم الأصول، ج ٧، ص ٤٠- ٤١.

[٢]. معجم رجال الحديث، ج ١، ص ٢٢- ٢٣.

[٣]. تصحيح الاعتقاد، ص ١٢٤.

[٤]. بحار الأنوار، ج ٦٢، ص ٧٤.

[٥]. التهذيب، ج ٤، ص ٤٧٧- ٤٨٢.