پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ٧٧
«اسْتَغْفِرْ» از موضع «وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ» (نور، ٦٢).
حكم حركت همزه وصل در افعال: اصولًا وقتى بحث از نوع حركت همزه وصل در كلمات (اعم از فعل، اسم و حرف) مىشود، زمانى است كه بخواهيم از كلمهاى كه ابتدايش داراى همزه وصل است قراءت را آغاز كنيم، كه مسأله نوع حركت آن مطرح است. و گرنه همزه وصلى كه در اثنا و درج كلام مىآيد خوانده نمىشود و حذف مىگردد.
با توضيح فوق بايد گفت، قاعده كلى در شيوه خواندن همزه وصل در فعلها چنين است: اگر حرف سوم فعلى، با احتساب همزه وصل آن داراى فتحه يا كسره باشد، هنگام ابتدا به همزه وصل، به صورت «مكسور» خوانده مىشود. و اگر حرف سوم فعل، داراى ضمّه (اصلى) باشد همزه وصل آن به صورت «مضموم» اداء مىشود.
درباره علت انتخاب حركتهاى ياد شده براى همزه وصل مىگويند: جايى كه حرف سوم فعل، مكسور است، كسره دادن به همزه وصل، به لحاظ ايجاد مناسبت بين حرف اول وسوم فعل است. همچنين درباره اعطاى كسره، به همزه وصل در افعالى كه سومين حرف آنها مفتوح است مىگويند به دليل قياس بر آن مواردى است كه كسره همزه وصل آنها به علت مكسور بودن حرف سوم فعل آمده است؛ زيرا اگر حركت فتحه براى همزه انتخاب شود چه بسا شبيه همزه متكلّم وحده شود.
در زمينه حكمت حركت ضمّه در افعالى كه حرف سوم آنها مضموم است، چنين گفتهاند: علت اين امر رعايت تناسب بين حركت همزه و سومين حرف از حروف فعل است.
نكتهها ١- در قرآن كريم شش كلمه وجود دارد كه مطابق قاعده كلّى بايد همزه آنها داراى ضمّه باشد، و آنها عبارتند از: «إِقْضُوا» (يونس، ٧١)، «إِمْضُوا» (حجر، ٦٥)، «إِبْتُوا» (طه، ٦٤) (جاثيه، ٢٥)، «ائْتُونى» (سورههاى يونس، يوسف و احقاف)، «ائْنُوا» (صافات، ٩٧)، «امْشُوا» (ص، ٦١). ٠ امّا به دليل اينكه حركت ضمّه در سومين حرف آنها عارضى است، در صورت ابتدا به كلمات فوق، همزه مكسور خوانده مىشود. زيرا اين افعال دراصل: «اقْضِيُوا، امْضِيُوا، إِئْتِيُوا