آواشناسى و سبب اين ادغام: آواشناسان عامل اين نوع ادغام را «شيوع» مى‌دانند.
طرفداران نظريه «شيوع» مى‌گويند: اگر آوا و حرفى در زبان گفتگو شيوع زيادى داشته باشد، در معرض دگرگونى قرار مى‌گيرد.
گذشتگان، اين دگرگونى را گاهى ابدال و گاهى ادغام مى‌گفتند. البته آواى داراى شيوع گاهى نيز در معرض سقوط از كلام قرار دارد.
زبان شناسان قديم زبان عربى گر چه به تطبيق اين نظريه با ويژگى‌هاى زبان عربى نپرداخته‌اند اما صحت اين تئورى را احساس كرده بودند. از اين رو در اثناى كتابهايشان به اين انديشه، اشاره كرده‌اند. «١» همان گونه كه نويسنده كتاب «شرح النّظّام» كثرت استعمال لام را سبب ادغام آن در حروف شمسى دانسته است.
بنابراين لام و نون، چون از آواهايى است كه بيشترين شيوع را در زبان عربى دارد لذا در معرض دگرگونى و ادغام قرار گرفته است.
ناگفته نماند يكى ديگر از توجيهاتى كه براى ادغام و ديگر تغييرات در حروف، ذكر كرده‌اند، «سهولت تلفظ» است. لذا در مواردى كه ادغامِ آوايى در آواى ديگر، موجب سهولت و آسانى تلفظ باشد، اين قاعده اجرا شده است.
٨- ادغام «قاف» در «كاف»، مانند: «الَمْ نَخْلُقْكُمْ» (مرسلات، آيه ٢٠) در قرآن همين يك مورد از اين نوع است.
مخرج حروف قاف و كاف نزديك يكديگرند. از اين رو در هم ادغام مى‌شوند.
تقسيم ديگرى از ادغام‌ در ارتباط با كيفيت تلفظ مدغم و مدغم فيه در حين ادغام، آن را به ادغام كامل و ناقص تقسيم نموده‌اند.
ادغام كامل: به ادغامى مى‌گويند كه مدغم كاملًا در مدغم فيه ادغام شده واثرى از آن‌