پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ٧٢
بسيارى از مشكلات در بازشناسى همزه و الف مدّى گشوده مىشود. «١» در زبان عربى، «الف» اسمى است براى آواهايى كه نقش مهمى در اين زبان ايفا كردهاند. به نظر مىرسد كه الف در زبان عربى داراى دو مرحله و دوران بوده است، كه هر يك با ديگرى متفاوت است.
مرحله اول: تاريخ زبان عربى نشان مىدهد، در گذشته «الف» نامى براى «همزه» بوده است و رمز و علامت آن الف تنها «ا» بدون هيچ چيز اضافهاى (مانند «ء») بوده است. از اين رو، الف را به عنوان الف مدّى (صداى فتحه كشيده) نمىشناختهاند. بنابر اين نام اصلى همزه، «الف» و علامت نوشتارى اوليه آن «ا» بوده است. بعدها به عللى كه در ادامه بحث خواهد آمد، صورت نوشتارى آن به شكلهاى متفاوتى درآمده است.
دلايل اين نظريه:
١- از ويژگىهاىحروف و آواهاىعربىاين است كه آواى هرحرفى در اولنامش نهفته است. ابن جِنّى «٢» در اين رابطه مىنويسد:
«آواى هر حرفى در حرف اول نامش نهفته است. مگر نمىبينى وقتى مىگوييم:
«جيم»، در حرف اول كلمه جيم، آواى خود جيم نهفته است. و اگر «دال» بگويى، آواى حرف دال در حرف اوّل كلمه دال تلفظ مىشود. همچنين اگر «حاء» بگويى، اولين حرف كلمه حاء همان آواى حاء است. و اينگونه است هنگامىكه بگويى الف، آواى حرفاوّل كلمه الف، همان همزه است.» «٣» ٢- تاريخ ابجدى زبان عربى نشان مىدهد كه الف در اصل، اسم همزه بوده است و نه الف مدّى، چنانچه اين مطلب از ترتيب قديم حروف ابجد و كلمات آن نمايان است: ابْجَدْ، هَوَّزْ، حُطِّى، كَلِمَنْ و بنابراين اولين حرف «ابجد» همين الف «ا» است كه در نوشتن مىآمده، ولى در تلفظ،