ج- متقاربين: دو حرف متقارب يكى از شرايط زير را دارند:
١- از نظر مخرج و صفت نزديك به هم باشند. مانند: «ذال» و «زاى» در «اذْزَيَّنَ».
مخرج آنها در كنار يكديگر قرار گرفته و در بيشتر صفات (مانند: جهر، رخاوت، انفتاح، استفال) با هم مشترك هستند.
٢- از نظر مخرج و محلّ توليد نزديك باشند ولى در بيشتر صفات با هم تعارض داشته باشند. مانند: حروف «دال» و «سين» كه تنها در صفات انفتاح، استفال با هم اشتراك دارند.
٣- و يا دو حرفى را متقارب گويند كه در بيشتر صفتها با هم يكى بوده ولى قريب‌المخرج نباشند. مانند: «ذال» و «جيم» در «اذْجَاءَكُمْ». حروف ياد شده محل توليدشان نسبت به يكديگر دوراست. امّا در بيشترصفات (جهر، انفتاح، استفال و اصمات) باهم شريك هستند.
د- متباعدين: دو حرفى را گويند كه مخارجشان دور از يكديگر باشد. يعنى از دو موضع مختلف ادا شوند. (مانند: «حاء و ياء» كه اوّلى از موضع حلق و ياء از موضع زبان) يا اگر از يك موضع ادا مى‌شوند، ميانشان فاصله زيادى باشد، مانند: «قاف و طاء» كه قاف از انتهاى زبان و طاء از تيغه زبان توليد مى‌شود.
مطابق قواعد قراءتى حفص از عاصم، قانون‌ادغام در چهارحالت بالابه قرار زيراست:
در نوع اوّل (متماثلين)، ادغام واجب و لازم است.
در متجانسين، حكمش اظهار و عدم ادغام است، مگر در موارد هفتگانه‌اى كه مطرح خواهد شد.
در متقاربين نيز حكمش عدم ادغام است، مگر چند موردى كه ذكر خواهد گرديد.
اما در متباعدين، در تمام قراءتها ادغام ممنوع است.
اقسام ادغام‌ براى ادغام اقسامى ذكر كرده‌اند كه هر كدام در ارتباط با بُعدى از ابعاد عمل ادغام است، كه به بيان آنها پرداخته مى‌شود.