پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١٨٨
دوّمى اطباق و استعلا (تفخيم) است. در حين ادغام اگر مدغم با اطباق و تفخيم همراه باشد، عمل ادغام انجام يافته است.
٦- مدغم «ثاء» و مدغمفيه «ذال»، مانند: «يَلْهَثْ ذلِكَ» كه خواندهمىشود (يَلْهَذَّلِكَ) «١» دو حرف ياد شده هيچ تفاوتى در مخرج با يكديگر ندارند. جز اين كه ثاء صفت همس دارد و حرف ذال از آواهاى مجهور است. بنابراين وقتى ضمن عمل ادغام، حرف ثاء با حالت جهر ادا شود، تبديل به ذال مىگردد.
اين مورد از «حفص كوفى» به اظهار نيز نقل شده است. در ضمن، از اين مورد نمونه ديگرى در قرآن وجود ندارد.
٧- مدغم «باء» و مدغم فيه «ميم»، در قرآن كريم تنها در سوره هود آيه ٤٢ آمده است و عبارت آن چنين است: «ارْكَبْ مَعَنَا» كه به اين صورت «ارْكَمَّعْنَا» خوانده مىشود.
باء و ميم مخرج مشترك دارند، زيرا از موضع «شفتين» ادا مىشوند. تفاوت آنها در اين است كه ميم از حروف غنّوى بوده و باء فاقد اين صفت است. يعنى صداى باء از ناحيه دهان شنيده مىشود، در حالى كه در حرف ميم، هواى خارج شده از ششها وارد فضاى دهان شده، از آن جا به فضاى بينى انتقال يافته و صداى آن از بينى شنيده مىشود. «٢» عمل ادغام در اين دو حرف بدين مشكل است كه اگر هنگام توليد باء، هوا از دهان به فضاى بينى منتقل شود، باء به ميم تبديل شده، آن گاه با تشديد ادا مىشود.
اين مورد نيز به «اظهار» روايت شده است.
ادغام صغير متقاربين حكم دو حرف متقارب مجاور هم در قراءت عاصم به روايت حفص، اظهار است. تنها در موارد زير قاعده ادغام جارى است:
١- ادغام «لام» در «راء»، مانند: قُلْ رَبّى، بَلْ رَفَعَهُ اللَّهُ. (دو حرف لام و راء)