پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١٧٨
هم دراحكام «راء» مىباشد كه به آنها پرداخته خواهد شد.
شرايط تفخيم «راء» ١- اگر راء، مفتوح يا مضموم باشد، مانند: رَفْرَفٍ، رَزَقْنَاهُمْ، رُعْباً، فُرُطاً.
استثناء: راء مفتوح در كلمه «مَجْرَيهَا» (هود، آيه ٤١) از قاعده بالا استثنا شده است و با «اماله» قراءت مىشود. «١» «اماله» مصدر باب افعال و به معناى ميل دادن است. در اصطلاح، ميل دادن فتحه به طرف كسره و الف مدّى به سوى ياء است. به طورى كه قلب خالص و كامل ايجاد نشود كه به صورت «اى» خوانده شود. اماله دو نوع است: اماله صغرا يا «بَيْن بَيْن»؛ اماله كبرا يا تامّ.
راء مفتوح در كلمه «مجريها» از نوع اماله كبراست.
با تعريفى كه از اماله بيان شد، آشكار مىشود كه «راء مفتوح»- بر خلاف قاعده كلّى- در اين جا تفخيم نمىشود، بلكه ميل به كسره پيدا مىكند. همچنين الف مدّى بعد از راء نيز ميل به «ياء» پيدا كرده و تلفّظ مىشود.
بهترين راه يادگيرى نحوه اماله حروف، شنيدن از استاد و ديدن چگونگى تلفظ او است. اماله از اختصاصات قراءت حمزه و كسائى، از قرّاء سَبْعَه مىباشد.
«شُعْبَه» راوى ديگر قراءت عاصم اين كلمه را به ضمّ ميم و ترك اماله، «مُجْرَيهَا» قراءت كرده است. «٢» ٢- راءساكنى كه حرف قبل از آن مفتوح يا مضموم باشد، مانند: وَالْمَرْجَانُ، الْمَرْعَى، تُرْجَعُونَ، مُرْسَيها.
٣- راء ساكنى كه حرف قبل از آن ساكن بوده، ولى حرف دوّم قبل از آن مفتوح يا مضموم باشد. موارد آن هنگام وقف پيش مىآيد. مانند: وَالْفَجْرِ (وَالْفَجْرْ)، وَالْعَصْرِ (وَالْعَصْرْ)،