پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١١٩
به اين صورت كه براى تلفظ آن لبها بايد به حالت غنچه و گرد درآيد. آواشناسان گفتهاند، مخرج «واو» آن طور كه قدما گمان كردهاند، تنها لبها نيستند، بلكه در حقيقت مخرج آن عقب زبان به هنگام نزديك شدن به نرمكام است و تنها لبها در تلفظ واو گرد مىشوند. شايد وضوح گردى لبها موجب شده كه گذشتگان مخرج واو را لبها بدانند.
يادآورى: آواشناسان «واو» را نيز مانند «ياء»، نيم مصوّت ناميدهاند، زيرا بين واو و صداى كشيده (او) فرقى قائلنشدهاند، جز اين كه تنها فضاى بين عقب زبان و نرمكام، هنگام تلفظ «واو» تنگتر از حالت تلفظ (او) مىباشد. ازطرفى چون هنگام توليد واو، نوعى صداى ضعيف سايشى شنيده مىشود و اين سايش ناشى از فضاى بين عقب زبان و نرمكام است، او را شبيه به آواهاى ساكن مىكند.
نكتهاى كه لازم است در آن تأمّل شود چگونگى تلفظ «واو» در گفتار فعلى عرب زبانهاست كه (آن گونه كه زبانشناسان گذشته و علماى تجويد اصرار دارند) لبها را كاملًا گرد نمىكنند. اين مسأله حتى در تلفظ قاريان برجسته مصرى نيز ديده مىشود. از اين گفتار مىخواهيم نتيجه بگيريم كه اگر تلفظ واو به صورتى كه گذشتگان بيان كردهاند باشد، غير از عقب زبان، لبها نيز در تلفظ آن نقش اصلى دارند. بنابر اين بهتر است «واو» از حروف شمرده شود و اين مطلب در مورد «ياء» نيز صادق است.
نحوه توليد «باء»: در اداى حرف «باء» لب بالا و پايين، محكم بهيكديگر مىچسبند. (مُنْطَبَقَتَيْنِ انْطِباقاً كامِلًا «١») و راه عبور هوا را مسدود مىكنند. نرمكام به بالا كشيده شده راه عبور هوا را از طريق بينى مىبندد. هوا در پشت لبها حبس و فشرده مىشود.
به محض بازشدن لبها تمام هواى فشرده شده به يكباره و با حالت انفجارى بيرون مىآيد و صداى حرف «باء» شنيده مىشود.
هنگام توليد اين حرف، تارهاى صوتى ارتعاش مىيابند چون «باء» از حروف مجهور است.
چگونگى اداى «ميم»: ميم نيز از ناحيه لبها ادا مىشود، بدين ترتيب كه لب بالا و