پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١٨٧
ادغام صغير متجانسين وقتى دو حرف متجانس و هم مخرج كنار يكديگر قرار گرفته، اوّلى ساكن و دوّمى متحرك باشد، حكم آن در قراءت عاصم به روايت حفص، اظهار است. به جز در موارد هفتگانه زير، كه حكم آن ادغام است:
١- مدغم «دال» و مدغم فيه «تاء» باشد. مانند: «عَبَدْتُمْ» كه مىشود (عَبَتُّمْ).
حروف دال و تاء مخرج واحد دارند، تفاوت آنها در صفات جهر و همس است. اوّلى داراى جهر و دوّمى صفت همس دارد. اگردال در عمل ادغام بدون جهر ادا شود، تبديل به تاء مىشود.
٢- مدغم «تاء» و مدغمفيه «دال»، مانند: «اجيبَتْ دَعْوَتُكُمَا» كه مىشود (اجيبَدَّعْوَتُكُمَا).
اينموردنيز مانند مورد بالاست. بااينتفاوت كه در عمل ادغام، صفت همس تاء (مدغم) تبديل به جهر شده، به صورت مشدّد تلفظ مىگردد. اين عمل موجب مشدّد اداشدن «دال» مىگردد.
٣- مدغم «تاء»، مدغم فيه «طاء»، مانند: «قَالَتْ طَائِفَةٌ» كه مىشود (قَالَطَّائِفَةٌ)
تاء و طاء از يك مخرج توليد مىشوند. تفاوت اين دو در اين است كه «تاء» صفات «انفتاح، استفال (ترقيق) و همس» دارد، بر خلاف آن، «طاء» صفات متضاد آن، يعنى «اطباق، استعلا (تفخيم) و جهر» دارد.
٤- مدغم «طاء» و مدغمفيه «تاء»، مانند: «بَسَطْتَ» كهبه صورت «بَسَطتَ» قراءت مىشود.
در اين مورد صفت اطباق مدغم (طاء) باقى مىماند و مدغم كاملًا حذف نمىشود. به اين نوع از ادغام، ادغام ناقص مىگويند، كه در ادامه بحث به آن پرداخته مىشود.
٥- مدغم «ذال»، مدغمفيه «ظاء»، مانند: «اذْ ظَلَمُوا» كه به صورت (اظَّلَمُوا) تلاوت مىشود.
تفاوت ذال و ظاء در بخش صفات است. اوّلى داراى صفات انفتاح و استفال (ترقيق) و