پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١١٣
هنگام تلفظ آن تارهاى صوتى به ارتعاش درمىآيند. بعد به دليل برخورد اول كناره زبان با دندانهاى اضراس (سمت چپ يا راست)، و جدا شدن آنها از يكديگر- به كندى و استطاله- سايشى در مخرج ايجاد شده و صداى حرف ضاد شنيده مىشود.
مخرج نهم محل خروج «لام» بوده و چنين است:
«از بين ابتداى كناره زبان تا انتهاى تيغه زبان و آنچه از كام بالا كه مقابل آن است يعنى لثه دندانهاى ضواحك، انياب، رَباعيات و ثنايا». «١» ترسيم چگونگى تلفّظ «لام»: هنگام اداى لام، تيغه زبان با لثه دندانهاى ضواحك، انياب، رباعيات و ثناياى بالا متصل مىگردد، به گونهاى كه گرفتگى مختصرى در قسمت جلوِ دهان ايجاد شده؛ ولى اين گرفتگى مانع خروج هوا نمىگردد؛ زيرا هوا مىتواند از يك يا دو طرف دهان، بدون آنكه سايش ايجاد شود، بيرون رود. در اين حالت، نرمكام در موقعيت بالا قرار مىگيرد و راه عبور هوا را از بينى مىبندد.
در اداى لام، تارهاى صوتى به ارتعاش درمىآيند و داراى صفت جهر است.
مخرج دهم و آن اختصاص به «نون» دارد. مؤلف كتاب «النشر» مىنويسد:
«از ميان تيغه زبان با لثه دندانهاى ثناياى بالا، كمى پايينتر از مخرج لام- به طرف قسمت آغازين كام- حرف نون پديدار مىشود». «٢» چگونگى توليد «نون»: در توليد نون، زبان و لثه بالا دخالت دارند، به اين صورت كه:
تيغه زبان با لثه بالا- به سمت بخش آغازين كام- مىچسبد. دو طرف زبان به كنارههاى كام، روى دندانهاى بالا متصّل مىگردد، نرمكام به پايين مىآيد و به اين وسيله، راه عبور هوا از دهان بسته شده، ولى از طريق بينى باز است. هنگام تلفظ «نون» تارهاى صوتى به ارتعاش