مقام علمى خليل بن احمد و سيبويه‌ كتابهاى لغت و ادبيات روايت كرده‌اند كه خليل بن احمد (متوفاى ١٧٤ هجرى) از علماى بزرگ علم لغت بوده است. اولين معجم زبان عربى، يعنى، «كتابُ العين» به نام اوست.
او مبتكر علم «عَروض و اوزان شعر» است و در زمينه موسيقى هم صاحب نظرى برجسته بوده است.
بااين حال از خليل، اثرى كه نوشته خودش باشد، برجاى نمانده‌است، بلكه روايت كنندگان، نظريات او را جمع‌آورى و بدو نسبت داده‌اند.
بديهى‌ترين چيزى كه نشانگر احاطه او بر موسيقى لغات است، ترتيب مُعْجَم او، «كتاب العين»، است كه بر مبناى «مخارج حروف» تنظيم شده است. از وصف دقيقش در مورد صداها، مخارج و صفات حروف، احاطه‌اش بر موسيقى لغات هويدا مى‌شود.
خليل بن احمد در توصيف صداهاى حروف، بر تلفظ و گوش خود و در نهايت اطرافيان تكيه داشته است. زيرا در آن دوران، امكانات جديد (از قبيل ضبط صدا، گرفتن تصوير و يا وسايل آزمايشگاهى ديگر) وجود نداشته است.
امّا در عظمت مقام سيبويه همين بس، كه بيشتر از هر كسى، همنشين با استاد خود، خليل بن احمد بوده، به طورى كه خليل به او مى‌گفته: «مَرْحَباً بِزَائِرٍ لَايُمِلّ». «١» سيبويه آراء خليل را در آخر كتاب خود «الكتاب» با رعايت دقّت و امانت خلاصه كرده است. تحقيق ما در كلام اين دو بر حسن ظن است و انصاف نيست كه آن دو را جاهل به مسأله طبيعت صداها در لغت و كيفيت توليد آنها در اثناى كلام بدانيم. بدين سبب كاستيها در تعاريف و نامگذارى حروف به وسيله اين دو، مربوط به در دست نبودن ابزار لازم و دقيق بوده است.
جايگاه خليل و سيبويه نزد عالمان گذشته: تحقيق در مورد ارزيابى گفته‌هاى اين دو، بايد با اعتراف به علم و فضل آنان در لغت و علم الاصوات باشد؛ زيرا دانشمندانى مانند