پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ٢٤٣
تعريف: وقف بر موضعى است كه اگر آن را به وصل بخوانيم يعنى دو طرف محلّ وقف را به يكديگر وصل كنيم، توهّم مىشود كه مفهوم كلام خداوند تغيير يافته است. به عبارتى ديگر وقف لازم، وقف روى كلمهاى است كه اگر به مابعدش وصل شود معنايى غير از معناى واقعى كلام تصور مىشود. اين وقف در وسط و آخر آيات ديده مىشود.
حكم وقف لازم و علامت آن: وقف در محل وقفهاى لازم ضرورت دارد و لازم است قارى قرآن وقف نمايد و شروع مجدّد بايد بعد از محل وقف باشد. علامت آن در قرآنها «م» مىباشد.
تذكّر مهم: اقسامى كه براى وقف در گزينش جديد در نظر گرفته شده است، تماماً در وسط و پايان آيات وجود دارد. ولى گزينش كنندگان، وقف بر پايان آيات را وقف «سنّت» شمردهاند، لذا در آخر آيات علامتهاى وقف را قرار ندادهاند؛ و تنها به گذاشتن علائم وقف در وسط آيات اكتفا كردهاند. البته چند مورد، علامت وقف ممنوع در پايان آيات به صورت استثنايى ديده مىشود.
نمونههايى از وقف لازم: ١- آيه ١٧١ سوره نساء (٤): «إِنَّمَا اللَّهُ إِلهٌ وَاحِدٌ سُبْحَانَهُ انْ يَكُونَ لَهُ وَلَدٌم لَهُ مَا فِى السَّمَوَاتِ وَ مَا فِى الْارْضِ» خدا تنها معبود يگانه است؛ او منزّه است كه فرزندى داشته باشد، [بلكه] از آن او است آنچه در آسمانها و زمين است.
وقف بر كلمه «ولد» وقف لازم است، زيرا اگر به مابعدش وصل شود توهّم مىشود كه (له ما فى السموات و ما فى الارض) براى (ولد) صفت باشد. آن گاه معناى اين آيه چنين مىشود: خدا منزّه است كه فرزندى داشته باشد، فرزندى كه آنچه در آسمانها و زمين است براى او است.
٢- آيه ٦٥ سوره يونس
(١٠): «وَ لا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ م انَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ» سخن آنها تو را غمگين نسازد، تمام عزّت از آن خداست.
وقف بر «قولهم» وقف لازماست، لذا اگربه (انّالعزّة للّه جميعا) وصلشود، چه بسا ضمير مرجع (قولهم) تلقّى شود و شنوندگان آيه گمان كنند، گفتارى كه سبب اندوه رسول خدا (ص) شده است (انّ العزّة للّه جميعا) است! و اين خلاف مفهوم كلام خداوند است.