پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١٦٢
آواشناسان به اين پرسش، پاسخ دادهاند:
در ميان حروف عربى دو حرف «واو و ياء ساكن ماقبل مفتوح» شباهت زيادى به آواهاى لين دارند. زيرا وضعيت زبان با اين دو حرف، شباهت زيادى با وضعيت زبان در تلفظ آواهاى لين دارد. از طرفى آزمايشهاى دقيق نشان مىدهد كه هنگام تلفظ اين دو حرف، صداى سايشى ضعيفى نيز شنيده مىشود.
در تلفظ «ياء ساكن ماقبل مفتوح» ملاحظه مىشود، زبان تقريباً در وضعيت تلفظ صداى كشيده (اى) قرار مىگيرد، ولى فضاى بين زبان و وسط كام بالا هنگام تلفظ (ياء) تنگتر از تلفظ (اى) مىباشد، كه موجب مىشود با تلفظ ياء، نوعى صداى ضعيف سايشى شنيده شود. به همين جهت، شباهت آن را به حروف زياد مىكند.
همينطور بين «واو ساكن ماقبل مفتوح» و صداى كشيده (او) فرقى نيست. تنها فضاى ميان عقب زبان و نرم كام هنگام تلفظ (واو) تنگتر از حالت تلفظ (او) مىباشد. چون همراه «واو» نوعى صداى ضعيف سايشى شنيده مىشود كه آن را شبيه حروف مىنمايد.
١٦- صفت «انحراف» در لغت «ميل و عدول كردن» را «انحراف» گويند. در كتاب «النّشر، ج ١، ص ٢٠٤» آمده است:
«مطابق نظر صحيح راء و لام صفت انحراف دارند. برخى فقط حرف (لام) را با صفت انحراف شناختهاند. اين قول را به اديبان بصره نسبت دادهاند. به هر حال دو حرف راء و لام، صفت انحراف دارند؛ زيرا هنگام توليد آنها، از مخرج خود انحراف پيدامىكنند وتا مخرج حروف ديگرامتداد يافته وبدان متّصل مىشوند.» بنابراين صفت انحراف در علم تجويد يعنى: ميل و انحراف دو حرف راء و لام از مخرج خود به سوى مخرج ديگر.
حرف «لام» در حين تلفّظ، از مخرج خود (تيغه زبان) به سوى نوك زبان انحراف پيدا مىكند كه محلّ تلفّظ حروف ديگر است و «راء» نيز به طرف نوك زبان و مقدارى نيز به طرف