پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ٩٩
بخش پايانى عقب زبان در مقابل «ملاز» قرار دارد. همچنين كنارههاى زبان مىتوانند به كنارههاى كام چسبيده، راه عبور هوا را از طرفين مسدود سازد. (نمودار ٤)
١٢- دندانها (اسْنان): اداء قابل ملاحظهاى از حروف، وابستگى به دندانها دارد؛ از اين رو، بجاست قبل از ورود به بحث مخارج حروف، شناختى اجمالى از دندانها به دست آيد.
هر شخصى داراى دو رديف دندان در آرواره و فكهاى بالا و پايين مىباشد، دندانهاى بالا ثابت و دندانهاى پايين به علّت متحرك بودن فك پايين، متحرك هستند. تعداد دندانها در فرد، بالغ بر ٣٢ عدد مىباشد. شانزده عدد آن در فك بالا و شانزده عدد بقيه در آرواره پايين قرار دارد.
از ٣٢ دندان موجود در دهان هر شخص، چهار عدد آن به دندانهاى عقل موسوم است كه بعضى داراى اين دندانها نيستند ولى نداشتن آنها تأثير قابل توجهى در اداء حروف ندارد.
دندانهاى داخل دهان در صورت كامل بودن، به چهار دسته تقسيم مىشوند كه به توضيح بيشتر آنها مىپردازيم.
١- ١٢- دندانهاى «ثنايا»: كه در وسط هر دو آرواره و جلوِ دهان قرار دارد و تعدادشان چهار عدد (در هر فك دوعدد است) و دندانهاىثنايا در فك بالا بزرگتر از ثناياى پايين است «١».
به اين دندانها در زبان فارسى، «پيشين» مىگويند.
٢- ١٢- دندانهاى «رَباعِيّات» چهار عدد بوده كه دو عدد آن در فكّ بالا و دو عدد ديگر در فكّ پايين در دو طرف دندانهاى ثنايا قرار دارد. «٢» رباعيات در فارسى دندانهاى «ميان پيش و نيش» نام دارد.
٣- ١٢- دندانهاى «انياب»: تعداد آنها چهار عدد است كه در هر يك از فكها دو عدد، و در دو طرف رباعيات قرار دارد «٣». در زبان فارسى به آن، دندانهاى «نيش» گفته مىشود؛ و تاج اين دندانها مخروطى شكل و نوك تيز است.
٤- ١٢- دندانهاى «اضْراس»: (مفرد آن، «ضِرْسْ» و به معناى دندان است.) در