پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ٩٢
بدين ترتيب در قسمت ميانى لاستيك رقت ملكولى و در دو سر آن تراكم مولكولى ايجاد مىشود. اكنون اگر دو سر لاستيك را رها كنيم مولكولها دوباره به جاى اوليه خود برمىگردند.
هوا نيز داراى همين خاصيت ارتجاعى است منتهى به مراتب بيشتر از لاستيك. هر رقت و تراكم مولكولى در هوا موجب رقت و تراكمهاى ديگر مىگردد. بدين معنى هنگامى كه يك لايه از مولكولهاى هوا به جلو رانده مىشود اين لايه به سهم خود لايه ديگرى را به جلو مىراند و خود به حال اول برمىگردد. لايه جديد نيز لايه ديگر را و به همين ترتيب اين عمل بارها و بارها تكرار مىگردد تا انرژى به پايان برسد. اين جابه جايى مولكولها اگر بيش از ١٦ مرتبه در ثانيه تكرار گردد صدا به وجود مىآيد.
صدا يك حركت فيزيكى است و مانند هر حركت ديگر نيازبه انرژى دارد. انرژى لازم براى توليد آواهاى صوتى را دستگاه تنفسى انسان تامين مىنمايد. و در اين حالت، جريان هواى بازدم يعنى هوايى كه از ششها خارج مىگردد عامل اصلى توليد صداست.
بنابراين منبع اصلى توليد انرژى براى ايجاد صدا، ششها هستند.
اندامهاى صوتى ١- ششها: دو اندام اسفنجى شكل هستند كه در درون قفسه سينه جاى گرفته و به وسيله دو نايچه به ناى مربوط مىشوند. نايچهها هر يك به لولههايىكوچكتر تقسيمشده و درتمام شش پراكنده مىگردند. جدار ششها از بافتههاى اسفنجى كه داراى قابليت ارتجاع مىباشد تشكيل شده است به طورى كه اگر شش فشرده شود مىتواند دوباره به حال اول خود برگردد. (نمودار ١)
٢- حجاب حاجز: در قسمت تحتانى ششها پرده حاجز يا ديافراگم قرار دارد. اين اندام يك پرده ماهيچهاى است كه قفسه سينه را از شكم جدا مىسازد. اين پرده به شكل يك قوس است ولى در هنگام انقباض، قسمت بيرونى آن كه به طرف قاعده ششهاست بالاتر رفته و تاحدودى به شكل گنبد درمىآيد. اين موضوع باعث مىشود تا حجم قفسه سينه كم شده و در نتيجه، بر جدار خارجى ششها فشار وارد آيد. در اثر اين فشار، ششها فشرده شده و به دنبال آن هواى داخل ششها- كه در اين هنگام فشارش بيش از فشار هواى خارج است- به بيرون رانده مىشود. اين عمل «بازدم» نام دارد.