حروف شمسى و قمرى، حروف مدّى و غير مدّى، حروف استعلا و استفال، حروف قلقله، صفير، لين، و تقسيمات يادشده هركدام از دريچه‌اى‌است كه مورد بحث ما نيستند.
آنچه اينجا مورد نظر است، اقسام حروف از حيث استقرار حرف در يك مخرج و يا جريان داشتن بين دو مخرج است؛ از اين ديدگاه زبان شناسان و علماى تجويد حروف را به دو قسم اصلى و فرعى تقسيم كرده‌اند.
حروف اصلى: حروفى هستند كه در دستگاه تكلّم داراى مخرج خاص و مشخصى هستد. البته در مورد تعداد آنها اختلاف است؛ عده‌اى ٢٨ حرف دانسته و دسته‌اى ديگر (مانند اديبان اهل بصره، به جز مُبَرِّد) ٢٩ حرف مى‌دانند. اختلاف در تعداد حروف اصلى به «الف مدّى» يا «الف ممدود» مربوط مى‌شود. كسانى كه ٢٨ حرف دانسته‌اند، الف مدّى را جزء حروف حساب نكرده، فقط آن را صداى كشيده‌اى مانند واو و ياء مدّى دانسته‌اند.
امّا آنان كه حروف را ٢٩ حرف دانسته‌اند، الف ممدود را حرفى مستقل به شمار آورده‌اند.
شايد دليل نظريّه مذكور اين باشد كه توجه صدا و صوت در واو يا ياى مدّى تا حدّ زيادى ميل به مخرج واو و يا ياء غير مدّى دارد. ولى به نظر مى‌رسد در دستگاه تكلّم جايى براى الف مدّى نيست تا بتوان الف مدّى را به آن نسبت داد. بدين سبب الف، به طور مطلق از جوف دهان ادا مى‌شود. «١» به هرحال گفته‌اند؛ درحروف الفبا، اولين حرف، «الف» نام دارد و آن نيز- بنا بر ظاهر- بر دو نوع است:
١- الف ساكن: كه بآن «الف مدّى»، «الف ممدود»، «الف جَوْفِيَّه» يا «الف لَيِّنه» گفته مى‌شود، مانند عَالَمِينَ، مَالِكِ، صِرَاطَ، انَّمَا.
٢- الف متحرك: كه به «همزه» مشهور است و بر دو نوع (قطع و وصل) است كه در پايان فصل، در مورد بازشناسى آنها از يكديگر مطالبى مطرح خواهد شد.
تفاوتهاى همزه و الف‌ ١- همزه به طور قطع از حروف تهجّى زبان عربى شمرده مى‌شود، در حالى كه الف، مورد اختلاف است.