پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ٦٧
امواج صوتى از نوع موجهاى مكانيكى هستند كه در اثر ارتعاش اجسام كشسان «الاستيك» توليد مىشوند. اين موجها به وسيله حركتهاى مختلف اندامهاى گفتارى در جريان هوايى كه از مجراى گفتار مىگذرد، ايجاد مىشوند. براى ايجاد جريان هواى مورد لزوم نيز، به نوعى مكانيسم نياز است، كه به آن مكانيسم تنفسى مىگويند. مكانيسم تنفسى به بروز دو نوع جريان هوا مىانجامد: يكى جريان هواى دمى (درون سو) و ديگرى جريان هواى بازدمى (برون سو). در بيشتر زبانهاى دنيا از جمله فارسى و عربى تنها از مكانيسم تنفسى بازدمى استفاده مىشود.
خروج هوا از ششها به هنگام بازدم، موجب ارتعاش تارهاى صوتى مىشود و امواج صوتى را توليد مىكند اين امواج پس از اينكه از حفرههاى حلق، دهان و بينى عبور مىكنند، موجب توليد صدا مىشوند، كه به مقتضاى قرار گرفتن در هر قسمت از مواضع ياد شده، صداى حرف خاصّى ايجاد مىشود.
اسامى حروف غرض از آوردن اين عنوان، ذكر اسامى حروف نيست. زيرا در كتابهاى آموزش روخوانى قرآن و تجويد كه براى عموم علاقهمندان نوشته مىشود، اسامى حروف را نيز ذكر مىكنند چون مباحث اين كتاب به قاريان ممتاز و مربيان محترم قرآن اختصاص دارد، ضرورى ديده شد تذكرى در باب نحوه به كار بردن اسامى حروف در ضمن آموزش قرآن داده شود تا هنگام آموزش قرآن، اعم از روخوانى، روان خوانى و تجويد، از حروف با اسامى صحيح آنها نام برده شود و دانشپژوهان، به يادگيرى و به كارگيرى اسامى صحيح حروف ترغيب شوند. حال بهمناسبت، اسامى صحيح حروف عربى يادآورى مىگردد: الف (همزه)- باء- تاء- ثاء- جيم- حاء- خاء- دال- ذال- راء- زاء (زاى)- سين- شين- صاد- ضاد- طاء- ظاء- عين- غين- فاء- قاف- كاف- لام- ميم- نون- هاء- واو- ياء.
تقسيمات حروف حروف در علم تجويد، تقسيمات مختلفى دارد كه به بعضى از آنها اشاره مىشود: