پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ٢٣٠
عَلَيْهِمْ» جايز نيست، چون اين آيه صفت و يا «بدل» «١» براى آيه قبل است.
توضيح بيشتر اين است كه در آيه (اهدنا الصراط المستقيم) از خداوند مىخواهيم كه ما را به راه راست هدايت كند. آن گاه آيه بعد، صفت و ويژگيهاى راه راست و افرادش را بيان مىكند: راه كسانى كه به آنها نعمت دادهاى، نه راه مغضوبان و گمراهان.
با توضيحات بالا معلوم شد كه وقف در دو موضع ياد شده «حَسَن» است زيرا كلام در آنها كلام مفيدى است. ولى اين جملات با جملات بعدى خود از نظر لفظى و معنوى به يكديگر تعلّق دارند؛ لذا ابتدا از مابعد محلّ وقف خالى از اشكال نيست.
دليل جواز وقف حسن بر آخر آيات: بسيارى از پيشوايان علم قراءت على رغم حكم كلّى كه ذكر شد، عقيده دارند در صورتى كه محل وقف حسن در پايان آيات باشد، بعد از محلّ وقف مىتوان ابتدا كرد و مانعى ندارد و در اين مورد به خبرى كه از «امّ سلمه» يكى از زنان پيامبر اسلام (ص) نقل شده است «٢» استناد مىجويند.
در اين خبر آمده است كه امّ سلمه مىگويند: رسول خدا (ص) هنگام تلاوت قرآن، قراءتش را تقطيع مىكرد، يعنى در هر فرازى وقف مىك پژوهشى در علم تجويد ٢٤٠ و - وقف غير جائز ص : ٢٤٠ رد. مثلًا در سوره فاتحه به اين صورت مىخواند:
الْحَمْدُلِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينْ. الرَّحْمنِ الرَّحِيمْ. مَالِكِ يَوْمِ الدِّينْ. و در هر كدام از اين فرازها وقف مىنمود و بعد از موضع وقف، شروع به تلاوت مىنمود.
اگر اين روايت و خبر صحيح باشد، مىتواند دليلى بر جواز وقف حَسَن باشد. همچنين اگر وقف حسن در انتهاى آيات قرار گيرد از اوّل آيه بعدى مىتوان شروع و ابتدا به تلاوت نمود.