پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ٢٢٥
ب- گروهى كه وقف را به پنج قسم تقسيم كردهاند:
لازم، مطلق، جايز، مُجَوَّزٌ لِوَجْه، مُرَخَّصٌ ضَرُورِى.
در زمره بزرگان اين گروه، «ابو عبداللّه محمّد بن طَيْفُور سَجاوندى» مؤلف كتاب «الوقف و الابتداء»؛ نظام الدين حسن بن محمّد بن حسين نيشابورى، صاحب تفسير غرائب القران و رغائب الفرقان، قرار دارند.
ج- گروه سوّم، وقفهاى قرآن را شش قسم دانستهاند:
لازم، ممنوع، جايز مُسْتَوِى الطَّرَفَيْن، جايز با اولويت وصل، جايز با اولويت وقف و وقف معانقه.
اين تقسيم بندى به وسيله استاد «خَلَفَ الحسينى» شيخ الْمَقَارِىء مصر در سال ١٣٣٧ ه. ق. ارائه شد كه بعدها به وسيله هيأتى تحت رياست «عبدالفتاح قاضى» از اساتيد بزرگ علم قراءت در قرن حاضر تأييد شد و در قرآنهاى مصرى، مبناى علامتهاى وقف قرار گرفت.
اقسام وقف از نظر ابن جزرى و ابو عمرودانى اين دو در يك تقسيمبندى كلّى، وقف را دو نوع دانستهاند: «اضطرارى» و «اختيارى».
١- وقف اضطرارى اين وقف در جايى است كه قارى قرآن از روى ناچارى وقف كند؛ مانند: تمام شدن يا تنگى نفس، ناتوانى در خواندن، فراموش كردن آيه، عطسه و سرفه يا عذرهاى ديگرى كه ادامه قرائت براى رسيدن به محل مناسب وقف، امكان نداشته باشد.
حكم وقف اضطرارى: در وقف اضطرارى، وقف روى هر كلمهاى جايز است، اگر چه معناى آيه و عبارت تمام نشود. اما براى قارى لازم و ضرورى است كه براى شروع مجدد، از محلّ مناسبى قبل از محلّ وقف، شروع كند.
٢- وقف اختيارى وقفى است كه قارى قرآن به اراده و تشخيص خود، كلمهاى را اختيار مىكند و بر آن وقف مىنمايد. «١» وقف اختيارى از نظر ابن جزرى چهار قسم است: