پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ٢٠٥
ماقبل مفتوح حرف ساكنى بيايد، سبب به وجود آمدن مدهاى زير است:
مدّ لازم، مدّ سكون عارضى، مدّ لين.
مقادير مدّ: چون در بحث اقسام مدّ، ميزان و مقدار مدّ مطرح است، بجاست در زمينه مقادير مدّ توضيحاتى ارائه گردد.
ميزان كشش صداهاى مدّى در مدهاى طبيعى و فرعى از دو تا شش حركت متغيّر است: واژه «قصر» معادل «٢ حركت»، «فوق قصر» معادل «٣ حركت» «توسط» معادل «٤ حركت»، «فوق توسط» معادل «٥ حركت» و «طول» برابر «٦ حركت» مىباشد.
گفته شده منظور از حركت، مدّت زمانى است كه بستن يك انگشت دست طول مىكشد. مثلًا اگر خواستند مدّى را به ميزان چهار حركت بكشند، بايد به مقدار زمان بستن چهار انگشت، صداى مدّى را امتداد دهند.
ولى آواشناسى جديد مىگويد: حروف مدّى همان صداهاى كشيده مىباشند. هنگام توليد صداهاى كشيده بايد آنها را دو برابر حركتهاى كوتاه كشيد. به عبارت ديگر صداى كشيده «الف» دو برابر فتحه و صداى كشيده «ياء» دو برابر كسره و سرانجام واو مدّى دو برابر ضمه كشيده مىشود.
در حقيقت منظور از واحد حركت در كشيدن صداهاى مدّى، ميزان كشش حركتهاى كوتاه مىباشد.
اقسام مدّ فرعى با سبب «همزه» ١- مدّ متّصل: به مدّى گفته مىشود كه سبب مد (همزه) به شرط مدّ، كه صداهاى مدّى است، متّصل باشد. يعنى بعد از صداهاى مدّى همزه بيايد و هر دوى آنها در يك كلمه باشند؛ مانند: شَآءَ، سُوءُ، جِىءَ.
مقدار كشش مدّ متّصل: در زمينه اندازه مدّ در مدّ متّصل بين قرّاء سبعه و همچنين دانشمندان علم قراآت اختلاف است. از شاطبى نقل شده است كه «حمزه كوفى» و «ورش» از