پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ٢٠٣
يكى از بحثهاى مهم علم تجويد مبحث مدّ و قصر است. رعايت قواعد مربوط به اين فصل نشان از مهارت قارى قرآن دارد. علاوه بر اين، يكى از چيزهايى كه باعث زيبايى تلاوت مىشود و آهنگ قرآن را نزد استماع كننده، زيبا جلوه مىدهد، كشش حروف مدّ است. در علم تجويد براى آن قواعد معيّنى به شرح زير وضع شده است.
تعريف مدّ: مدّ در لغت به معناى «كشيدن» است و در اصطلاح، كشيدن صداهاى مدّ و آواهاى لين بيش از مقدار طبيعى را، مدّ گويند. «١» حروف مدّ: حروف مدّى همان صداهاى كشيده است، كه به آنها «الف مدّى»، «ياء مدّى» و «واو مدّى» گفتهاند، مانند اين كلمات كه از حروف مدّى تشكيل شده است: ءَاتُونىِ، اوذِينَا، نُوحِيهَا، اوتِينَا.
دو حرف واو و ياى ساكن ماقبل مفتوح هم از حروف مدّ هستند كه در مدّى به نام «لين» ظاهر مىشوند كه توضيح آن در ضمن مباحث آينده مىآيد.
مدّ اصلى: در حقيقت مقدار كشش طبيعى صداهاى مدّى را گويند. يعنى اگر كشش صدا كمتر از آن حدّ باشد، صداى مد به وجود نمىآيد. به اين مدّ، ذاتى و طبيعى هم مىگويند.
زيرا مدّ و كشش در ذات صداهاى مدّى است و به عبارتى در طبيعت صداهاى مدّى كشش صدا وجود دارد.
مدّ فرعى: وقتى كشش صدا در صداهاى مدّى بيش از ميزان طبيعى باشد، به آن مدّ فرعى مىگويند. اين نوع از مدّ هنگامى به وجود مىآيد كه بعد از صداهاى مدّى، سبب هم وجود داشته باشد.
قصر: در لغت به معنى «حبس» مىباشد. در اصطلاح تجويد: «ترك مدّ فرعى» را گويند. «٢» بنابراين هنگامى كه گفته شد صداهاى مدّى را به قصر بخوانيد يعنى بايد به ميزان مدّ اصلى و طبيعى خوانده شود.