پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١٩٤
١- حكم «اظهار» اظهار در لغت به معنى «آشكار كردن» است و در اصطلاح، عبارت است از: «توليد حرف صامت، از مخرج آن».
هر گاه نون ساكن و تنوين، قبل از حروف موسوم به حلقى قرار گيرد، كاملًا اظهار شده، به صورت آشكار و بدون كم و كاست ادا مىشود.
به شش حرف «حلقى» و مثالهاى آن توجّه نماييد:
همزه: يَنْأَوْنَ، كُلٌّ ءَامَنَ هاء: انْ هُوَ، فَريقاً هَدَى عين: انْعَمْتَ، سَمِيعٌ عَلِيمٌ حاء: مَنْ حَآدَّ، عَزِيزٌ حَكِيمٌ غين: مِنْ غِلٍّ، قَوْلًا غَيْرَ خاء: الْمُنْخَنِقَةٌ، يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ علّت اظهار نون ساكن: شايد علّت تأثير نپذيرفتن نون از حروف حلقى و در نتيجه اظهار آن، دورى مخرج نون از صداهاى حلقى باشد. اين تأثيرناپذيرى مانند حرف لام «الْ» است كه در صامتهاى حلقى ادغام نشده و تأثير نمىپذيرد. بلكه لام به صورت خالص تلفظ مىشود.
تاثيرپذيرى «نون» از حروف مجاور، بستگى به ميزان نزديكى مخرج آن به حروف مجاور دارد. به همين لحاظ تأثيرپذيرى حرف «نون» در مجاورت حروفى كه از تيغه زبان يا جلو آن توليد مىشوند، بيشتر از حروفى است كه از عقب زبان توليد مىشوند.
علاوه بر فاصله مخارج نون و حروف مجاور، صفات نيز در اين مسأله مشاركت دارند.
قاريان در حكم نون نزد حروف صامتى چون «غين» و «خاء» اختلاف دارند، يعنى اكثريت بهاظهار آن واقليّتى به اخفاى آن نظر دادهاند، اين اختلاف رأى چنين قابل تبيين است.
عامل اساسى اين اختلاف، نزديكتر بودن مخرج اين دو حرف از ديگر حروف حلقى به مخرج حرف نون است. زيرا محلّ توليد اين دو حرف نزديكترين محلّ حلق (أدنى الحلق) به سوى دهان است.