ادغام بر اساس علامت مدغم‌ در عملِ ادغام، دو صورت براى مدغم از نظر علامت آن تصور مى‌شود كه بر اين اساس، ادغام را به دو نوع صغير و كبير تقسيم كرده‌اند.
ادغام صغير: هر گاه مدغم ساكن و مدغم فيه متحرك باشد، اين ادغام را صغير گويند. مانند: فَاضْرِبْ بِعَصَاكَ، كَمْ مِنْ فِئَةٍ.
ادغام كبير: به ادغامى گويند كه در آن مدغم و مدغم فيه هر دو متحرّك باشند و مدغم را براى ادغام ساكن‌كنيم. اين‌ادغام را كبير گويند. مانند: جَعَلَ لَكُمْ كه مى‌شود «جَعَلَّكُمْ».
سبب ناميده شدن اين نوع ادغام به «كبير» آن است، كه در آن «مدغم» متحرك است و براى انجام عمل ادغام بايد آن را ساكن كرد و چون در ادغام كبير يك عمل بيشتر از ادغام صغير انجام مى‌شود، به آن ادغام كبير گويند. «١» يادآورى‌ الف- ما در بحث ادغام از ديدگاه قراءت «حفص» از «عاصم»، كارى با ادغام كبير و قواعد مربوط به آن نداريم. زيرا مطابق قواعد صرفيان، در كتابت و نگارش قرآن موارد ادغام كبير لحاظ شده است. به عنوان مثال ادغام كبير در كلماتى مانند: «تَأْمُرُونَنِى، مَكَّنَنِى، تَأْمَنُنَا» در رسم‌الخط قرآن لحاظ گرديده و به صورت: «تَأْمُرُونِّى، مَكَّنِّى، تَأْمَنَّا» نوشته شده است.
ب- قواعد ادغام كبير غير از موارد لحاظ شده در رسم‌الخطّ قرآن، مربوط به قراءت «سوسى» راوى «ابو عمرو بصرى» است و ساير قرّاء و از جمله عاصم، بدان عمل نكرده‌اند.
ادغام از نظر رابطه مدغم و مدغم فيه‌ آن چه در باب ادغام در قراءت حفص از عاصم مطرح است، ادغام صغير است. اين نوع ادغام از نظر رابطه حروف همجوار يا مدغم و مدغم فيه، سه قسم هستند. به اين معنى كه گاهى ادغام صغير بين دو حرف متماثل صورت مى‌گيرد، زمانى ميان دو حرف متجانس (هم‌