پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١٧٦
تفكيكى كه آواشناسان در زمينه آواى حروف هفتگانه بالا به دست دادهاند، حكايت از دقّت آنها در اندازهگيرى حجم صداى حروف است. جا دارد اساتيد كلاسهاى تجويد در حين تدريس، بدان توجه كنند.
حروف «مرقّق» غير از هفت حرفى كه داراى تفخيم است، بقيه حروف عربى با صفت ترقيق ملازم هستند و به صورت لاغر و كم حجم ادا مىشوند. تنها «راء و لام» در برخى از موارد تفخيم و بعضى از جاها ترقيق مىشوند، كه در سطور آينده از آن بحث خواهد شد.
رعايت صفت ترقيق در حروف مرقّق، زمانى كه بعد از آنها صداى مدّى (ا) بيايد ضرورى است. در واقع صداى مدّى به پيروى از حروف ماقبل، بايد ترقيق شود. مداومت و تمرين مورد ياد شده اهميت زيادى دارد. در اين خصوص لازم است مربيان گرامى تمرين بيشترى را از متربيان بخواهند.
حكم «لام» از نظر تفخيم و ترقيق «١» اصل در حرف لام، به ترقيق خواندن آن است. از اين رو، لام در همه حالات، با صفت ترقيق همراه است. «لام» فقط در لفظ جلاله «اللَّه» تفخيم مىشود، آن هم به شرطى كه حرف قبل از آن، مفتوح يا مضموم باشد. مانند: «هُوَ اللَّهُ، قَالَ اللَّهُ، نَصْرُاللَّهِ، يَعْلَمْهُ اللَّهُ، قَالُوا اللَّهُمَّ». به تفخيم لام، در لفظ جلاله اللّه، «تغليظ» هم مىگويند. همچنين اگر اسم جلاله از كلمه قبل از خود جدا شود، چون با همزه وصل مفتوح خوانده مىشود، با تغليظ همراه خواهد بود.
اگر قبل از لفظ جلاله اللّه، حرف مكسور قرار گيرد و آن كسره چه اصلى و لازم و يا عارضى باشد، لام جلاله ترقيق مىشود. چنانكه «لام» در اصل خود، با «ترقيق» همراه است.
مانند: «بِسْمِ اللَّهِ، الْحَمْدُلِلَّهِ، وِ انَّا لِلَّهِ، عَنْ ءَايَاتِ اللَّهِ وَ قُلِ اللَّهُمَّ»