پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١٦٣
مخرج لام منحرف مىشود. «١» صفت انحراف و علم الاصوات: آواشناسى مىگويد، توصيف «لام» به صفت انحراف براى اين است كه هنگام چسبيدن تيغه زبان به پايه دندانهاى ثناياى بالا (لثه بالا)، هوا از جلوى دهان نمىتواند خارج شود.
مثل اين مىنمايد كه هوا از راه اصلى خويش منحرف شده است. بنابراين توصيف لام به آوايى «انحرافى» اشكالى ندارد.
امّا آواشناسان در مورد حرف «راء» بحثى به ميان نياوردهاند. «٢» ١٧- صفت «تَكْرير» اين واژه در لغت به معنى «تكرار» است و آن عبارت از اعاده و برگشت چيزى به جاى خود است. حرف «راء» صفت تكرير دارد. اين جزرى در اين مورد مىنويسد:
«تكرير از آنِ حرف راء است. سيبويه و ديگران، (راء) را حرف (شديدى) مىدانند كه صداى آن به خاطر صفت تكرير توليد مىشود. «٣» ولى انحراف حرف راء در حين توليد به سوى مخرج لام، آن را مانند حروف «رخاوه» قرار داده است. بدين سبب اگر راء با صفت تكرير ادا نشود، صداى آن در مخرجش جارى نمىشود.
محقّقان اظهار داشتهاند: حرف «راء» بين دو صفت «شدّت و رخوت» است. ظاهر كلام سيبويه نيز مىرساند كه تكرير صفتى ذاتى براى حرف راء است.» «٤» تذكّر مهم: عدهاى تصوّر كردهاند مراد از تكرير حرف راء، تكرار پى در پى آن در حين تلفظ است. حتّى برخى در عملى نمودن اين صفت، مبالغه مىكنند. در صورتى كه تلفظ راء به صورت عادّى، همراه با تكرارى خفيف است و همين مقدار از آوردن صفت تكرير، كافى است.
علماى قراءت، قاريان را توصيه به رعايت اين صفت (نه افراط در آن) كرده و تكرير