پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١٦١
از عبارات زبان شناسان پيشين عرب و علماى تجويد استفاده مىشود كه آنها نيز اين آواها را داراى صفت «لين» مىدانستهاند؛ مثلًا ابن جزرى در كتاب «التّمهيد فى علم التجويد» وقتى صفات حروف را عرضه مىكند حروف مدّ را با عنوان «حروف المد و اللين» معرفى مىكند و درباره سبب اين نامگذارى مىنويسد:
«سُمِّينَ بِذلِكَ لِأَنْ الصَّوْتَ يَمْتَدُّ بِها وَ يَليِنُ» «١» يعنى به اين جهت «مدّ و لين» نامگذارى شده است كه صدا در آنها كشيده شده و به نرمى و روان ادا مىشود.
همچنين ابن جنّى در كتاب «سِرُّ صَناعَةِ الْأِعْرابِ» درباره اين آواها مىنويسد:
بدان كه حركتها، جزئى از حروف «مدّ و لين» هستند و آن حروف عبارتند از: الف، واو، ياء. همان گونه كه اين حروف سه تا هستند، حركتها نيز سه تا مىباشند كه عبارتند از:
فتحه، كسره و ضمّه.
از نوشته ابن جنّى نتيجه مىگيريم كه آواهايى لينى كه قدما پذيرفته بودند، صرف نظر از كشيدگى يا كوتاهى آوا، در حقيقت سه تا هستند، كه اين كشيدگى و يا كوتاهى نيز حقيقت آوا را تغيير نمىدهد.
بنابراين، فتحه، كسره، ضمّه و حروف مدّ توليد شده توسط قاريان، آواهاى لين زبان عربىاند كه گذشتگان نيز به آنها اشاره كردهاند. «٢» آواهاى شبه لين: با توجه به مطالبى كه گذشت، واضح شد كه مصداق كامل صفت لين، صداهاى كوتاه و كشيده زبان عربى هستند، زيرا هنگام توليد اين صداها، هوايى كه از ششها به طرف دهان سرازير مىشود، بدون كمترين مانع يا سايشى در مجرا تبديل به صدا مىشود، لذا به آسانى و روانى تلفظ مىشوند. به همين جهت گذشتگان نيز حروف مدّ را با ويژگى «لين» همراه كردهاند.
پس مىتوان نتيجه گرفت كه صفت «لين» ويژگى صداها (مصوّتها) ست.
حال چرا براى واو و ياء ساكن ماقبل مفتوح نيز، قدما صفت لين را لحاظ كردهاند؟