پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١٤٨
همان حروف اطباق است. ولى بدون شك، در ميان حروف «مفخّم»، حروف اطباق، قويترين مرتبه تفخيم را دارند.
«مكّى» [صاحب كتاب «الرعايه» از بزرگان علم قراءت] الف را هم به حروف ياد شده اضافه نموده كه آن، گمانى بيش نيست. زيرا الف، هميشه در تفخيم يا ترقيق، از حروف قبلى خود پيروى مىكند و به طور مستقل، توصيف به ترقيق يا تفخيم نمىشود». «١» آواشناسى و آواهاى استعلايى در آواشناسى زبان عربى به دو واژه استعلا و استفال، اشاره صريحى نشده است. به طور اجمالى بايد گفت، در كتابهاى آواشناسى چهار آواى اطباقى «ص، ض، ط، ظ» را داراى تفخيم مىدانند. در برخى از آنها، صفت اطباق را معادل صفت تفخيم گرفتهاند. به اين صورت كه، از بين هفت حرف مستعليه، چهار حرف آن را (كه همان حروف اطباق است)، حروف «تفخيم» قرار داده و سه حرف «خاء، غين و قاف» را «بين التفخيم و الترقيق» دانستهاند. «٢» در زمينه نظريه آواشناسان، توجه خوانندگان را به چند نكته جلب مىكنيم.
الف- آنگونه كه از بررسى منابع تجويدى به دست مىآيد، گذشتگان، تفخيم آواهاى استعلايى را به يك اندازه نمىدانستهاند. بلكه دقيقاً آنها را به دو بخش تقسيم كردهاند. حروف «ص، ض، ط، ظ» را داراى تفخيم زيادتر و حرفهاى «خ، غ، ق» را داراى تفخيم كمترى شمردهاند:
١- علّامه زكريا انصارى مىنويسد: «بدان كه حروف استعلا، قويترين حروف است. از ميان آنها حروف اطباق، قويتر است. به همين جهت، اماله آنها منع شده است. زيرا اماله با تفخيم منافات دارد». «٣» ٢- مولى على بن سلطان القارى در شرح اشعار ابن جزرى چنين اظهار نظر مىكند: