پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١٣٨
«امّا حرف مهموس، حرفى است كه تكيه و استقرار آن بر موضعش ضعيفاست». «١» از اين رو هنگام تلفظ حروف «مهموس»، جريان هوا برقرار بوده و قطع نمىشود و حروف با صداى آشكار اداء نمىشود.
حروف مهموس عبارتند از:
«ت، ث، ح، خ، س، ش، ص، ف، ك، ه». براى سهولت در سپردن به ذهن، آن را در جمله «سكت فحثّه شخص» گرد آوردهاند. يعنى ترغيب كرد كه آن شخص ساكت باشد. «٢» آواشناسى و صفت «جهر» حروف «مجهور» در آواشناسى چنين تعريف شده است:
توليد بعضى از آواها همراه با ارتعاش تارهاى صوتى است. به اين شكل كه در اثناى عبور هوا و توليد حرف، فاصله تارهاى صوتى كم مىشود و هواى خارج شده از ششها تارهاى صوتى را به ارتعاش و لرزه درآورده و باعث ايجاد صفت «جهر» مىشود. «٣» در زبان فارسى به صداهايى كه صفت جهر دارند، صداهاى «واكدار» مىگويند.
توضيح آن كه باز و بسته شدن ورودى «ناى» در حنجره كارى است كه انسان هنگام صحبت كردن بىاختيار انجام مىدهد. زمانى كه ورودى ناى بسته مىشود تارهاى صوتى به يكديگر نزديك مىگردند و ورودى ناى را تنگتر مىكنند. امّا جلوى تنفّس از طريق ناى را نمىگيرند. وقتى كه هوا از بين تارهاى صوتى عبور مىكند در اين حالت، تارها به طور منظم به جنبش درآمده، صداى موزونى به وجود مىآيد كه با تعداد لرزشها و ارتعاش تارهاى صوتى داراى تغييراتى مىشود.
آواشناسان اين عمل را آشكار نمودن صدا (جهر) مىنامند. بدين سبب، حروفى كه با اين مكانيزم توليد مىشود به حروف «مجهور» معروفند.