پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١٢٩
٧- حروف «اسَلى»: «زاى، سين و صاد» حروف اسلى هستند. «اسَلْ» در زبان عربى به معنى «هر چه تيز و باريك باشد «١»»، «اسَلَةُ اللِّسانِ» به «باريكه- تيغه» اطلاق مىشود.
چنانچه در «كتاب العين» از قول خليل بن احمد آمده است:
«وَ الصّادُ وَ السّغُ وَ الزَّاءُ اسَلِيَّهٌ، لِانَّ مَبْدَأَهَا مِنْ اسَلَةِ اللِّسَانِ وَ هِىَ مُسْتَدَّقُّ طَرَفِ اللِّسَانِ» صاد، سين و زاء «اسليه» هستند. براى اين كه مبدأ اين حروف از «اسلة اللسان» است و آن يعنى باريكه و نازكى تيغه زبان. «٢» نقد اين نامگذارى: نويسنده كتاب الأصوات اللغويه در ص ١٠٨ كتابش مىنويسد:
«ناميدن اين سه حرف به حروف اسَلى، به دليل نقش اوّل زبان يا تيغه زبان در اداء آنهاست. اشكالى در وضع اين واژه خاصنيست، جزاينكه يك نوع اسراف در بهكارگيرى اصطلاحات است، بدون اينكه نيازى به آن باشد. اگر تيغه زبان در توليد اين حروف دخالت دارد، در توليد و تلفظ مجموعه زيادى از حروف نيز دخالت دارد، مانند: تاء، دال، طاء؛ لام، راء و نون؛ ظاء، ذال و ثاء».
علاوه بر اين موضوع، در توليد حروف «ز، س، ص» فقط اسله زبان دخيل نيست، بلكه بخشى از تيغه زبان هم نقش دارد.
بنابراين تيغه زبان فقط در حروف اسَلى دخالت ندارد. گمان مىرود كه گردآورندگان اين واژهها چون ديدند سيبويه، اين سه حرف را حروف «صفير» ناميده و در اين نامگذارى، صفات آنها مدّ نظر است، بر آن شدند كه واژهاى را با توجه به مخرج اين حروف پيدا كنند و آن را وجه تمايز اين حروف با حروف ديگر قرار دهند.
٨- حروف «لِثَوى»: «ثاء، ذال و ظاء» حروفى هستند كه به «لثوى» اشتهار دارند. در ميان اسامى و واژههايى كه براى مخارج حروف در كتاب العين وضع شده است، اين نامگذارى