پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١١٤
درمىآيد، بدين سبب از حروف «جهر» شمرده مىشود.
مخرج يازدهم «راء» از اين جايگاه، توليد مىشود؛ از مخرج نون، يعنى ميان تيغه زبان و اندكى بالاى دندانهاى پيشين فك بالا مىباشد. جز اين كه مقدار كمى از پشت زبان در اداى اين حرف نيز دخالت دارد.
هنگام تلفظ «راء»، تيغه زبان در مخرج خود، تماسهاى منقطع پيدا مىكند. (در بخش صفات حروف از آن بحث خواهيم كرد.)
جايگاه اداى «راء» در آواشناسى عربى: حرف راء تنها حرفى است كه در زبان عربى با شيوه لرزشى- با صفت تكرير- توليد مىشود. اندامهاى توليد كننده آن، تيغه زبان و لثه بالاست؛ بدين شكل كه تيغه زبان بر لثه بالا كمى عقبتر از مخرج نون- به قسمت آغازين كام- مماس شده، به طورى كه راه عبور هوا تنگ مىشود. «١» در اين حالت با اندك فشار هوا، تيغه زبان از لثه جدا مىشود. عقب زبان اندكى بالا مىآيد، به شكلى كه فرورفتگى كمى در قسمت مركزى زبان ايجاد مىشود. دو طرف زبان به ديواره دندانهاى آسياى بالا مماس مىشود. هوا در خلال زنشهاى پى در پى سر زبان- دو يا سه بار، و نه بيشتر «٢»- بر لثه بالا و قسمت آغازين كام بالا خارج مىشود.
هنگام توليد راء، تارهاى صوتى به ارتعاش در مىآيد؛ ازاينرو، داراى صفت «جهر» است.
يادآورى مهم: دانشمندان علمتجويد، سهحرف «لام، نون و راء» را «ذَلْقِيَّه» يا «ذُلْقِيَّه» ناميدهاند، زيرا در لغت به تيزى هر چيزى، ذَلْقْ يا ذُلْقْ گويند. عدهاى «ذَوْلَقِيَّه» نيز گفتهاند. «٣» به نظر مىرسد اين نامگذرى نزديك به واقع نباشد، در مباحث «نامگذارى مخارج حروف» به آن خواهيم پرداخت.